Judith Sargentini: ‘Orbán heeft te veel vrienden’

Waarom laat de Europese Unie lidstaat Hongarije de democratische rechtsstaat uithollen? Twee jaar nadat haar kritische rapport over dit land is aangenomen door het Europees Parlement, wacht de Nederlandse politicus Judith Sargentini nog altijd op concrete sancties tegen het regime van Victor Orbán. Europese regeringsleiders zijn niet bereid Hongarije aan te pakken, zo is opnieuw gebleken tijdens de budgetonderhandelingen van afgelopen juli.

Door Maarten van Rossem en Bas Kromhout
Uit Maarten! 3-2020. Bestel het nummer hier.
Foto’s Sander Heezen

Maarten: ‘Toen in 2018 uw rapport over de disfunctionerende Hongaarse rechtsstaat werd aangenomen, maakte de Hongaarse regering u doelwit van een mediahetze. Hebt u daar nu nog veel last van?’

Sargentini: ‘Inmiddels gaat het wel weer. Maar toen Boedapest die campagne tegen mij begon in de kranten en op televisie, liep ik persoonlijk risico. Iedereen in Hongarije wist hoe ik eruitzag. Mijn portret stond op paginagrote overheidsadvertenties in de krant naast die van Guy Verhofstadt en George Soros – als drie vijanden van het volk.’

Maarten: ‘Orbán was toch zelf ooit een protegé van Soros?’

Sargentini: ‘Hij heeft zijn opleiding in Oxford door Soros betaald gekregen. Zoltán Kovács, Orbáns minister voor Informatie – het is altijd interessant als een land zo’n ministerspost heeft – is afgestudeerd aan de Centraal-Europese Universiteit die door Soros werd gefinancierd. Hij kreeg zijn bul ook uit handen van George Soros. Daar zijn heel mooie foto’s van. Van hem wel. Ze hebben zich denk ik rot gezocht naar foto’s van mij met Soros, maar die zijn er niet. Ik ben zo’n beetje de enige die die meneer nog nooit heeft ontmoet.’

‘Welke gek gaat nog een keer zo’n rapport schrijven als je geen bescherming krijgt?’

Maarten: ‘Hebt u tegen de hetze geprotesteerd?’

Sargentini: ‘Natuurlijk. Dit was een aanval van een lidstaat op twee leden van het Europese Parlement. Dan mag je trouwens verwachten dat de voorzitter ingrijpt. Dat was toen nog Antonio Tajani. Maar het heeft weken geduurd en toen heeft hij alleen in een debatje, nadat een Italiaanse communistische Europarlementariër tijdens een demonstratie door fascisten in elkaar was getrapt, de twee zaken bij elkaar geveegd en binnensmonds gezegd dat zulk gedrag niet oké was.

Tajani komt van Forza Italia en is persvoorlichter van Silvio Berlusconi geweest. In het EP behoort hij tot de christen-democratische Europese Volkspartij, net als de mensen van Orbáns partij Fidesz. Weet je wanneer de christen-democraten pas echt kwaad werden? Toen er ook smaadposters kwamen van Claude Juncker. Want die is van hun eigen club.

Van Tajani heb ik alleen maar last gehad. Op de ochtend voor de stemming voor mijn rapport, 12 september 2018, heeft hij de Italiaanse pers te woord gestaan. Hij zei dat hij als voorzitter van het parlement überhaupt niet stemde, maar dat hij ook zeker niet voor dit rapport zou stemmen. Want dat was een erg gekleurd rapport van West-Europeanen die Hongarije met migranten wilden opzadelen. Toen ik het rapport moest presenteren bij de Europese Raad van Ministers, had hij moeten vechten voor een goede plek aan tafel. Hij had samen met mij naar de Raad moeten gaan. Dat heeft hij niet gedaan. Je bent dus niet alleen maar bezig met meerderheden organiseren en de Raad zover krijgen dat ze naar je luistert, maar ook nog in je eigen parlement naar boven aan het vechten. Welke gek gaat nog een keer zo’n rapport schrijven als je geen bescherming krijgt?’

Maarten: ‘Uw rapport is aangenomen, maar heeft het effect gehad?’

Sargentini: ‘Het heeft enorm geholpen in Hongarije zelf. Mensen die kritisch staan tegenover de regering weten nu dat er nog een andere entiteit is die voor ze opkomt. Bovendien heeft het rapport geleid tot meer aandacht voor rechtsstatelijkheid in alle lidstaten. De Europese Raad houdt nu jaarlijkse rondetafelgesprekken over een onderwerp rondom democratie of grondrechten. Die zijn alleen niet openbaar en je krijgt de resultaten niet te zien.

Maar we staan al een tijdje stil op het pad dat het rapport in Brussel zou moeten afleggen. Het enige wat het Europees Parlement mag doen, is de Raad van Ministers de opdracht geven een eigen onderzoek in te stellen en dan te komen met mogelijke sancties. Een daarvan is stemrecht ontnemen aan een lidstaat in de Raad. Dat besluit moet genomen worden met eenparigheid van stemmen, minus het land dat onder onderzoek staat. Maar Hongarije wordt gesteund door Polen.

Dat is niet het enige probleem. Want toen het rapport werd aangenomen was Oostenrijk voorzitter van de EU. En de regering in Wenen van de christen-democratische ÖVP en de rechts-nationalistische FPÖ konden het goed vinden met Orbán en diens Fidesz-partij. De Oostenrijkers moesten mijn rapport in de Raad inbrengen ter bespreking. Dat deden ze niet. Ze schoffeerden het Europees Parlement.

Een halfjaar later werd het voorzitterschap overgenomen door de Roemenen. Opeenvolgende regeringen in Boekarest hebben ruzie met Orbán, omdat hij de Hongaarse minderheid in Roemenië opjut. Maar ze laten zich ook door zijn manier van regeren inspireren. In elk geval heeft ook de Roemeense regering met het rapport niets gedaan. Toen kwamen in juni 2019 de Finnen. Die wilden wel, maar die moesten al én de Europese verkiezingen én de aanstelling van nieuwe leden van de Europese Commissie in goede banen leiden. Daarna kwamen de Kroaten, maar de christen-democratische regering in Zagreb is ook goed bevriend met Orbán.

En nu – nieuwe ronde, nieuwe kansen – zijn dan de Duitsers aan zet. Ik denk dat zij als eersten in een lange tijd dit dossier een stap verder kunnen brengen. Het ingewikkelde is alleen dat regeringspartij CSU zeer goed bevriend is met Fidesz. En de Duitse auto-industrie zit heel dik in Hongarije. Orbán heeft in Europa te veel vrienden.’

‘Het is reuze aantrekkelijk om op Orbán te stemmen.’

Maarten: ‘Als de Raad niet unaniem bereid is Hongarije het stemrecht te ontnemen, welke alternatieven zijn er dan?’

Sargentini: ‘De Europese Commissie heeft voorgesteld om subsidies te koppelen aan respect voor de rechtsstaat. Briljant plan. Alleen, ook dat moet je wel door de Raad krijgen, en daar wordt het geblokkeerd. Op een gegeven moment was het compromis zo slap geworden dat zelfs de Poolse regering ermee kon leven. Want pas op het moment dat een nationale rechtbank had gezegd dat er iets misging, zou Europa kunnen ingrijpen. Dat is voor Polen geen probleem, want daar zijn alle rechtbanken in handen van de regering.

In de afgelopen jaren heeft de Commissie wel allerlei inbreukprocedures gevoerd. Op het moment dat Hongarije zich niet hield aan de Europese wetten, is de Commissie rechtszaken gaan voeren bij het Europese Hof in Luxemburg. Zo is bijvoorbeeld Orbáns wet tegen financiering van ngo’s met buitenlands geld gesneuveld.’

Maarten: ‘Houdt Orbán zich aan de uitspraken van het Hof?’

Sargentini: ‘Ja, dat doet hij. Het gaat bij hem zoals de processie van Echternach: drie stappen vooruit, twee achteruit. Orbán zoekt de grens op en als hij dan wordt teruggefloten, trekt hij zijn stap terug. Maar intussen is er materieel van alles veranderd, wat niet meer wordt teruggedraaid. Het bekendste voorbeeld is die keer dat zijn Fidesz-regering de pensioengerechtigde leeftijd voor leden van het Hooggerechtshof naar beneden bracht, om zo in één klap een aantal mensen – en één persoon in het bijzonder – te kunnen wegsturen. Daarvoor heeft Luxemburg Hongarije teruggefloten, maar toen waren al die rechterstoelen al bezet door nieuwe, regeringstrouwe mensen. Die ene rechter is financieel gecompenseerd, maar hij kreeg zijn plek niet terug.

De Polen doen het anders. Die spelen niet met de grenzen om te zien of ze een natte poot halen, maar lopen gewoon de zee in. Dat vergt een andere aanpak. Bijvoorbeeld geen mensen meer uitleveren die in dat land worden verdacht van misdrijven, ook al verdienen ze te worden berecht. Daar zijn de Polen wel gevoelig voor.’

 

 

Maarten: ‘Als Europa veel eerder begonnen was met Orbán de voet dwars te zetten, was het misschien niet zover gekomen.’

Sargentini: ‘Dat denk ik ook. Toen hij in 2010 met een twee derde meerderheid werd herkozen als premier, is hij meteen gaan sleutelen aan de grondwet. Ik had een Fidesz-collega in het EP die er nog steeds prat op gaat dat hij tijdens zijn wekelijkse vluchten Boedapest-Brussel op zijn iPad de grondwet heeft herschreven. Ik twijfel niet aan dat verhaal.

Natuurlijk had de EU toen meteen moeten ingrijpen. Alleen, de EU-regels zijn niet gemaakt voor tijden van crises. Een tennisvereniging gebruikt de statuten als er gedoe is. Tot die tijd worden ze opzijgelegd en doet iedereen gewoon wat er verwacht wordt. De Europese Unie werkt anders. Haar regels zijn altijd heilig, maar juist in tijden van crises niet. Bovendien zijn ze gemaakt voor landen die het fijn vinden om met elkaar samen te werken. Alles is gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Net zoals bij een studentencorps is er selectie aan de poort, maar als je eenmaal binnen bent kun je je misdragen. Daar zijn geen regels voor.

In het Europees Parlement zijn er altijd meerderheden geweest voor kritische noten richting Hongarije, maar steeds zonder de christen-democraten en alles ter rechterzijde daarvan, zoals de Britse Conservatieven. Pas in 2017 hebben zij het schrijven van het rapport mogelijk gemaakt door zich van stemming te onthouden. En uiteindelijk hebben ook allerlei christen-democraten voor het rapport gestemd, zodat er toen eindelijk wel een twee derde meerderheid was. Maar wat je al tien jaar lang ziet, is een gebrek aan politieke wil om dit probleem op te lossen. Niet alleen bij Polen en Hongarije zelf, maar ook in West-Europa.’

Benieuwd naar het hele interview met Judith Sargentini. Bestel het nummer hier.

CV

Judith Sargentini (Amsterdam, 1974) studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Ze werd actief in de Landelijke Studentenvakbond en de GroenLinks-jongerenorganisatie Dwars

1999-2009
Lid van de gemeenteraad van Amsterdam namens GroenLinks

2003-2009
Lobbyist op het gebied van ontwikkelingssamenwerking voor het Nederlands Instituut voor Zuidelijk Afrika, dat voortkwam uit de anti-apartheidsbeweging

2009-2019
Lid van het Europees Parlement namens GroenLinks

 

Welkom bij Maarten!

Maarten van Rossem is 's lands bekendste historicus en Amerikadeskundige. Hij is een veelgevraagd commentator op radio en tv en heeft een eigen blad: Maarten!. Verwacht diepgravende interviews, scherpe analyses en verrassende opinies.

Maak nu gratis kennis met onze journalistiek. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ruim tien jaar Maarten! gebundeld. Lees bijvoorbeeld waarom Baudet gelijk heeft als hij zegt Fortuyns erfgenaam te zijn, wat Maarten van het Nederlandse onderwijs vindt en hoe Amerika het IS-monster gecreëerd heeft.

Wilt u de beste verhalen uit Maarten! in uw mailbox ontvangen? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.