Achtergrond bij De Slimste Mens van maandag 5 augustus

Leer meer over de vragen van aflevering 11

Als 'eenmansjury' van de tv-quiz De Slimste Mens geeft Maarten van Rossem commentaar bij de vragen en antwoorden. Op deze site kunt u voortaan nog meer te weten komen over onderwerpen die in de uitzendingen aan bod zijn gekomen. In aflevering 11 ging het over Burkina Faso en Ed van Thijn.

Door: Hannah Schouten

Vraag: Van welk Afrikaans land is Ouagadougou de hoofdstad?
Antwoord: Burkina Faso
Get Adobe Flash

Burkina Faso
Volgens de VN is Burkina Faso het derde armste land ter wereld. Politiek  is het land relatief stabiel, maar economisch gaat het er al lange tijd slecht.Tot oktober 1987 was  Thomas Sankara president van het land: een marxist en soldaat. In 1983 pleegde hij een coup en kondigde de revolutie aan. Volgens de marxist verrijkten eerdere leiders zich ten koste van de rest van de samenleving.
Verandering
De elite was eigenaar van bijna al het nog bebouwbare land in Burkina Faso. Door Sankara werd dat land onteigend en verdeeld onder boeren die zelfvoorzienend moesten worden. In steden werd voor sociale woningen gezorgd en in het jaar 1985 hoefde niemand huur te betalen.
Ambtenaren moesten allemaal lokaal gemaakte kledij dragen tijdens kantooruren, zodat de vraag naar kleding uit eigen land steeg en de afhankelijkheid van andere landen voor de import daarvan minder werd. Ondanks het feit dat niet iedereen zich altijd aan de kledingvoorschriften hield, hielpen de nieuwe regelingen van Sankara wel. Burkina Faso was na vier jaar een nagenoeg zelfvoorzienend land als het ging om de eerste levensbehoeften.
 
Werkloosheid
Maar in 1987 werd Sankara vermoord bij een coup, in opdracht van zijn vriend Blaise Compaoré die sindsdien president is van het land. Volgens velen verrijkt Compaoré zichzelf en zijn elite.
Er is veel werkloosheid, de kosten voor levensonderhoud zijn hoog en er is weinig kans op scholing. Slechts 25 procent van de bevolking kan lezen en schrijven. Op het platteland zijn de meeste families sterk afhankelijk van de zelfvoorzieningslandbouw, waardoor ouders de school van hun kinderen niet kunnen betalen als de oogst slecht is. Meisjes worden daarom vaak op jonge leeftijd uitgehuwelijkt in de hoop dat de partner voor de bruid kan zorgen.
 
Burkina Faso is erg afhankelijk van andere landen. Bijna alles wordt geïmporteerd, waardoor het land erg kwetsbaar is voor schommelingen op de wereldmarkt. Het land exporteert goud, katoen en sesam. Maar dat brengt slechts weinig geld op dat vooral ten goede komt aan externe investeerders en de corrupte elite.
 
Onder deze zware omstandigheden kijken veel Burkinabezen met weemoed terug op de tijd van Sankara. Voor sommige jongeren die zijn tijd nooit hebben meegemaakt, is hij zelfs een idool. Maar hij voerde een militair bewind, waarin geen ruimte was voor onafhankelijke organisaties. Sankara was overtuigd van zijn revolutie en duldde geen tegenspraak. Hij richtte volkstribunalen, bestaande uit professionele rechters en lekenrechters, op om ‘tegenstanders’ van het marxistische regime te veroordelen. De beklaagden moesten hun eigen onschuld bewijzen.
 
In 2015 zijn er verkiezingen in Burkina Faso. Compaoré mag zich dan niet meer verkiesbaar stellen. Misschien doet hij dat toch, maar dan verwachten kenners protest van de bevolking en misschien zelfs een volgende revolutie. 
 


Vraag: wie waren de fractievoorzitters van de PvdA sinds 1946?
Een van de antwoorden: Ed van Thijn
 
Ed van Thijn
De Joodse jongen Ed van Thijn (1934) zat tijdens de oorlog tot tweemaal toe in Kamp Westerbork. De eerste keer was samen met zijn moeder, en zijn vader kreeg hem met een list vrij. Na een periode in onderduik werd Van Thijn verraden en kwam hij in 1945 voor de tweede keer in het kamp, waar hij tot na de bevrijding zat.
 
Nederlagenstrategie
Van 1953 tot 1961 studeerde Van Thijn politicologie aan de Gemeente Universiteit in Amsterdam. Via een baan bij de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijke bureau van de PvdA, kwam hij vervolgens in de Tweede Kamer. Hij begon er als PvdA-woordvoerder voor staatkundige vernieuwing.
 
Van 1973 tot 1978 was Van Thijn fractievoorzitter van de PvdA en tijdens het kabinet-Den Uyl kwam hij met wat intern de ‘nederlagenstrategie’ werd genoemd. De PvdA-Kamerfractie wilde op een aantal vooraanstaande terreinen aanzienlijke veranderingen doorvoeren. De aanpak was om de schuld bij de niet-progressieven in het kabinet te leggen als deze hervormingen niet of niet goed genoeg zouden worden gerealiseerd. Zo kon de kiezer bij de volgende verkiezingen om een duidelijke keuze worden gevraagd.
In 1981 werd hij minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Van Agt II.
 
Moordaanslag
Na zijn ministerschap, in 1983, werd Van Thijn burgemeester  van Amsterdam. Hij zou tot 1994 aanblijven. In 1985 pleegde de terroristische groep ‘Autonome Cellen Nederland’ een aanslag op hem, die hij overleefde. Vermoedelijk was deze poging tot moord een reactie op de dood van Hans Kok, een verslaafde kraker die op 23-jarige leeftijd overleed in een politiecel aan longontsteking, waarschijnlijk doordat hij door de politie vijftien uur lang aan zijn lot was  overgelaten. Van Thijn kreeg openlijk kritiek: leuzen als ‘Van Thijn moordenaar’ en ‘Van Thijn Van Zwijn’ waren overal in de stad te zien.
 
IRT-affaire
Na elf jaar als burgemeester was Van Thijn even minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Lubbers III; van 18 januari 1994 tot 27 mei 1994. Zijn struikelblok was de IRT-affaire. Het Interregionaal Recherche Team (IRT) Noord-Holland/Utrecht was een samenwerkingsverband van een aantal politiekorpsen waaronder Amsterdam en Utrecht. Het team gebruikte omstreden methodes om te kunnen doordringen tot in de top van de criminele organisatie ‘erven Bruinsma’. Onder regie van politie en justitie werden drugs doorgelaten.
 
Eind oktober 1993 werden deze praktijken ontdekt door de commissaris van de Amsterdamse politie, Johan van Kastel. Dat leidde uiteindelijk tot de opheffing van het IRT, en tot een parlementaire enquête. Minister van Justitie Hirsch Ballin trad af en daarna zag ook Van Thijn zich gedwongen zijn ministerschap te beëindigen.
 
Nacht van Van Thijn
In 1999 kwam Van Thijn in de Eerste Kamer, onder andere als woordvoerder van buitenlandse zaken. In maart 2005 trok hij veel aandacht tijdens de ʻNacht van Van Thijn’. Zijn fractie stemde tegen een voor D66 belangrijk voorstel dat de gekozen burgemeester mogelijk moest maken.
De minister van Bestuurlijke Vernieuwing, Thom de Graaf (D66) nam de dag erop ontslag. Hij ervoer de tegenstem van de PvdA-fractie als een persoonlijk falen. Laurens Jan Brinkhorst (D66) noemde Van Thijn ‘een rat’. ‘Eens een rat, altijd een rat’, waren zijn woorden.

Welkom bij Maarten!

Maarten van Rossem is 's lands bekendste historicus en Amerikadeskundige. Hij is een veelgevraagd commentator op radio en tv en heeft een eigen blad: Maarten!. Verwacht diepgravende interviews, scherpe analyses en verrassende opinies.

Maak nu gratis kennis met onze journalistiek. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ruim tien jaar Maarten! gebundeld. Lees bijvoorbeeld waarom Baudet gelijk heeft als hij zegt Fortuyns erfgenaam te zijn, wat Maarten van het Nederlandse onderwijs vindt en hoe Amerika het IS-monster gecreëerd heeft.

Wilt u de beste verhalen uit Maarten! in uw mailbox ontvangen? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.