Mensen vormen zich razendsnel een oordeel op basis van iemands uiterlijk. Dat geldt ook voor politici – vooral bij luie kiezers. ‘Knappe politici krijgen meer en positievere media-aandacht.’

Uit Maarten! 2023-4. Bestel losse nummers hier of word abonnee

De Franse president Emmanuel babyface Macron spendeerde in drie maanden tijd zo’n 26.000 euro aan schoonheidsspecialisten. Zijn voorganger François Hollande kon er ook wat van: diens kapper tikte het salaris van een minister binnen. Deze bezoldiging vond de haarkunstenaar alleszins redelijk: hij moest immers 24 uur per dag gereed staan en had daarom zelfs de geboorte van zijn kinderen gemist.

Onze eerste indrukken van iemands uiterlijk zijn onweerstaanbaar – óók in de politiek. Psycholoog Alexander Todorov stelde in zijn boek Face Value uit 2017 dat mensen zich binnen een paar milliseconden een beeld vormen van de competentie van politici. In tijden van crisis stemmen kiezers sneller op een politicus met een dominant aura. Conservatieve kiezers prefereren doorgaans bazige politici, liberalen juist niet.

En dan speelt ook nog de beauty bias, o­ftewel het pretty privilege: aantrekkelijke mensen halen – zo weet ik uit eigen ervaring – veel voordeel uit hun uiterlijk. Dat heet dan ‘esthetisch kapitaal’. De wijze Grieken en Romeinen vereenzelvigden uiterlijke schoonheid al met goddelijke gunsten. Het net zo orakelende Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) concludeerde dat aantrekkelijkheid sociale ongelijkheid zelfs structureel bevordert. Knappe mensen verdienen gemiddeld vij­ftien procent meer, mooie studenten halen hogere cijfers op universiteiten.

Terug naar de schone wereld der politiek. Wat hier vooral telt, is dat dat uiterlijk in feite een laagdrempelige bron van informatie is. Volgens onder meer Todorov speelt dit bovenal bij ignorant couch potatoes: de spreekwoordelijke bankhangende luilakken die – vooral via sociale media – wel beelden van politici voorbij zien komen, maar zich liefst zo min mogelijk verdiepen in de politiek zelf. Zij vallen liever terug op de eerste indruk die iemands uiterlijk oproept.

Burgers die al het nodige weten van een politicus zullen zich aan uiterlijk weinig gelegen laten liggen. Niet zo lang geleden leverde een Leidse student een heel aardig scriptieonderzoek af. Het vereiste wat intensief fotoshoppen, maar hij slaagde erin de kaaklijn van Mark Rutte te verbreden. Brede kaaklijnen duiden op daadkracht. Maar kiezers die al het nodige zeiden te weten van Rutte, lieten zich in hun stemgedrag niet beïnvloeden door die kaaklijn.

De wijze Grieken en Romeinen vereenzelvigden uiterlijke schoonheid al met goddelijke gunsten

Helaas resteren nog steeds zakken vol couch potatoes die primair gaan voor uiterlijk. Sterker nog, deze politieke luiwammesen vormen een duidelijke meerderheid. Het gros der kiezers is niet bijster geïnteresseerd in politieke zaken. Zij blijven liever bewust onwetend. Dit maakt ze gevoelig voor basale hints die op competentie lijken te duiden: uiterlijk en charisma.

In de meeste gevallen kantelt deze bewuste onwetendheid naar de politieke rechtervleugel, althans in Europa en Noord-Amerika, alwaar – zo leert recent onderzoek – rechtse politici gemiddeld genomen aantrekkelijker zijn dan linkse politici. Hier steekt beauty bias dus wel degelijk de kop op. Knappe politici krijgen sowieso meer en positievere media-aandacht.

Dat uiterlijk doorslaggevend kan zijn in de politiek, geldt nog steeds als een mantra. In de jaren negentig onderzocht hoogleraar communicatiewetenschappen Christ’l De Landtsheer de relatie tussen het uiterlijk van politici en het stemgedrag van kiezers. Een paar van haar adviezen: mannen kunnen baard en snor beter afscheren, een bril kan beter niet te groot zijn en een vrouwelijke politicus vooral niet té aantrekkelijk.

Wat het laatste punt betre­ft: media besteden inderdaad veel vaker aandacht aan het uiterlijk, gedrag en de familie van vrouwelijke politici. Het was een van de bekendste foto’s van de afgelopen verkiezingen: Sigrid Kaag dansend op tafel na de zetelwinst van D66. ‘Ik sprong op tafel. Mensen die mij kennen, weten dat ik dat wel vaker doe,’ aldus Kaag. ‘Een normaal gebruik in het Midden-Oosten.’ Zou een mannelijke collega zich ook geroepen hebben gevoeld zulk uitgelaten gedrag te rechtvaardigen?

Als beauty bias inderdaad een rol speelt, zou je verwachten dat politieke partijen wereldwijd aantrekkelijke kandidaten naar voren schuiven. Om de schoonheidsbonus te verzilveren zogezegd, met name bij spannende verkiezingen. Toch gebeurt zoiets nauwelijks. Dat is ook wel logisch: welke partij zou het aandurven met een kandidatenlijst te komen die aan de finale van Miss (of Mr.) Holland doet denken?

Enfin, blijkbaar is mijn tijd voor snor liquidatie en cosmetisch-chirurgisch bijtippen gekomen. Geheel conform het adagium van botoxfilosoof Marijke Helwegen: ‘Lipjes getuit en borstjes vooruit!

Openingsbeeld Jetten bij de huldiging van de medaillewinnaars van de Olympische Spelen, Den Haag, 24 februari 2026. Foto: ANP/ Anneke Janssen