Hij is al bijna twee jaar weg uit het Torentje, maar nog altijd heeft Mark Rutte een dikke vinger in de Haagse pap. Dat ontdekte journalist Alies Pegtel tijdens de research voor haar boek De negen levens van Dilan Yesilgöz. De vrouw die in november de VVD-lijst aanvoerde bij de Tweede Kamerverkiezingen, komt naar voren als een persoonlijke protegé van de oud-premier. Pegtel: ‘Yesilgöz belde tijdens de afgelopen formatie drie keer per week met Rutte.’

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Hoe weet je dat?

‘Dat hebben een paar mensen uit de VVD, die zich niet bekend willen maken, aan mij medegedeeld. Rutte zit in het zogeheten kernteam van de partij, net als zakenman Ben Verwaayen. Het was niet lijsttrekker Yesilgöz, maar Verwaayen die als eerste de mensen opbelde die namens de VVD minister zijn geworden in het huidige kabinet-Jetten. Rutte en Verwaayen hebben ook besloten dat Yesilgöz naar Defensie ging. Dat heeft zij niet zelf gedaan.’

Waarom gaven zij die portefeuille aan haar?

‘Omdat Yesilgöz als minister van Defensie een heel kort lijntje heeft met Rutte als secretaris-generaal van de NAVO. Hij weet dat hij haar om een boodschap kan sturen. Ze heeft ook alle extra uitgaven binnengehaald die hij haar voorlegde.’

Heeft Rutte wel tijd om zich met de Haagse politiek te bemoeien?

‘Je zou denken dat hij het veel te druk heeft in Brussel. Maar zijn hele leven bestaat uit politiek, dus hij heeft altijd wel tijd om te bellen. En veel mensen in de VVD zeggen dat de partij Ruttes kindje is, dat hij nooit meer loslaat.’

In je boek beschrijf je dat Rutte Yesilgöz als lijsstrekker naar voren schoof rond de val van zijn laatste kabinet in 2023. Waarom zij?

‘Omdat zij een vrouw is. Een man zou voortdurend met Rutte zijn vergeleken. En Yesilgöz had een uniek persoonlijk vluchtverhaal, waardoor zij bij uitstek het hardere VVD-geluid over migratie kon verkopen. Zij had als minister van Justitie, samen met staatssecretaris van Asiel Eric van der Burg, aan KPMG gevraagd om ‘zonder taboes asielmaatregelen te inventariseren’. Op basis daarvan kwamen zij met een voorstel waarin onder meer het recht op gezinshereniging werd uitgekleed, wat voor de ChristenUnie onaanvaardbaar was. De VVD heeft de coalitie bewust laten klappen. De partij vond dat zij zich niet genoeg kon profileren. De rechtervleugel zei dat het kabinet te veel “D66-beleid” voerde en waarschuwde dat veel leden wegliepen naar de PVV en JA21. Rutte had er ook geen goed gevoel bij.

Bovendien, zo hebben Ron Fresen en Wilma Borgman beschreven in Het raadsel Rutte, was hij door de Amerikaanse president Joe Biden tijdens een bezoek aan het Witte Huis in januari 2023 gepolst voor de functie van secretaris-generaal van de NAVO. Rutte zei deze keer ‘ja’. De VVD heeft op basis van eigen peilingen gewacht op het opportune moment om het kabinet te laten vallen. En Yesilgöz kon op een natuurlijke manier de overgang van het Rutte-tijdperk naar de nieuwe koers over rechts markeren.’

Was Rutte ook betrokken bij het besluit om de deur naar de PVV open te zetten?

‘Zeker. Dat heeft de VVD-top besloten op basis van peilingen. De VVD peilt voortdurend de mening van de achterban en die was helemaal klaar voor regeren met de PVV. Vervolgens heeft Ruben Brekelmans een voorzetje gedaan in een interview met EW. Dat heette een “slip of the tongue” te zijn, maar het is ondenkbaar dat een interview met een jong Kamerlid niet wordt geaccordeerd door de partijvoorlichter – destijds was dat Kees Berghuis, de huidige hoofdredacteur van omroep WNL. Bij de VVD spreken mensen niet op eigen titel, dat wordt allemaal gespint. Na die uitspraak van Brekelmans gingen de campagnestrategen van de partij peilen onder de “focusgroepen” hoe dat viel. Nou, dat viel goed. En toen ging Yesilgöz het herhalen. Rutte ging achter haar staan, die heeft nooit een kritisch geluid laten horen. Hij had natuurlijk zelf ook al met Wilders in een gedoogconstructie geregeerd.’

Maar daarna zei hij toch: nooit weer?

‘Ja, maar toen was hij gewoon boos omdat de PVV wegliep. Pas veel later werden er principiële argumenten bij bedacht. En die hebben we in 2024 niet meer gehoord. Yesilgöz zei: we moeten over onze ego’s heenstappen. En Rutte trad bij de formatie van het kabinet-Schoof op als haar schaduwonderhandelaar. Dat heeft politiek-journalist Jan Hoedeman eens in een artikel beschreven. Op een gegeven moment eiste Wilders dat de spreidingswet van Van der Burg werd ingetrokken. Toen schorste Yesilgöz de onderhandelingen om even met Rutte te gaan bellen.

Rutte heeft ook Dick Schoof gepolst om premier te worden. Schoof was de secretaris-generaal op het ministerie van Yesilgöz, maar Rutte kende hem ook goed omdat ze samen de vliegramp met de MH17 hadden afgehandeld. Dat had er bij beide mannen emotioneel ingehakt. Schoof aarzelde om de politiek in te gaan, maar Rutte haalde hem over met het argument dat hij de financiële steun voor de Oekraïne moest veiligstellen. En dat heeft Schoof gedaan.

Wilders ging akkoord, want hij was heel lang van Schoof afhankelijk geweest voor zijn veiligheid. Maar toen Schoof in zijn eerste persconferentie zei dat hij zich lieten inspireren door Mark Rutte, zo schrijven Lamyae Aharouay en Petra de Koning in Dick Schoof , was Wilders ontzettend geïrriteerd. Opeens had hij door dat hij met een soort VVD-premier was opgezadeld. In het allereerste debat over de Regeringsverklaring haalde Wilders Schoofs gezag direct onderuit met de uitroep “Slappe hap!”. Schoof stond in de praktijk inderdaad dichter bij de VVD dan bij de coalitiegenoten. Zo sprak hij na de Maccabi-rellen van integratieproblemen, net als Yesilgöz. Je kon je niet aan de indruk onttrekken dat Schoof daarmee zijn oud-minister volgde.’

Intussen ging Yesilgöz de Tweede Kamer in, en ging de asielportefeuille naar PVV’er Marjolein Faber.

‘Faber had gewoon de wetsvoorstellen van Yesilgöz en Van der Burg kunnen indienen. Dat deed zij niet, want ze wilde de asielinstroom helemaal niet verminderen. Dan zou de PVV namelijk haar verdienmodel kwijt zijn. Yesilgöz was er heel boos over dat het zo lang duurde voordat Faber de asielnoodmaatregelenwet indiende. Ze heeft een paar keer gezegd, in de Kamer en op televisie, dat het hele pakket maatregelen allang klaarlag. En dat klopte. Wat sindsdien de Faber-wet is gaan heten, was eigenlijk de Yesilgöz-Van der Burgwet.’

Yesilgöz heeft de laatste twee verkiezingen verloren, maar zit nog altijd in Den Haag. Zal ze een derde keer proberen premier te worden?

‘Ik denk zeker dat zijzelf die ambitie heeft. Want zij was er helemaal klaar voor, en ontzettend teleurgesteld toen het niet lukte. De vraag is of de partij het aandurft om haar voor een derde keer lijsttrekker te maken. Ze is wel ontzettend trouw en stelt haar hele privéleven in dienst van de partij, met al die Instagram-video’s en posts op X. En toen haar campagne een dreun kreeg door haar opmerking over Douwe Bob, heeft ze geknokt en zich staande gehouden. Daar houden VVD’ers van. Ze zeggen tegen mij: “Bij de PvdA en GroenLinks laten ze iemand gemakkelijk vallen, maar wij zorgen goed voor onze mensen.” Maar Yesilgöz is niet een verbindende persoon, eerder iets te impulsief, en de VVD wil een brede volkspartij zijn. Niet voor niets is Brekelmans nu de fractievoorzitter. Die kan zich warmlopen en bewijzen. Ben Verwaayen heeft zich al heel positief over hem uitgesproken.’

De negen levens van Dilan Yesilgöz, door Alies Pegtel is vanaf 21 april 2026 verkrijgbaar.