Vier maanden na de verkiezingen maakt Nederland zich op voor het kabinet-Jetten. Maarten van Rossem werpt een kritische blik op de coalitieplannen, die nog op flinke tegenstand van de oppositie kunnen stuiten. ‘We zullen zien wat er overeind blijft.’

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Bruggen slaan, Omzien naar elkaar, Hoop, lef en trots… Waarom regeerakkoorden toch altijd van die onnozele padvinderskreten als titel krijgen, is mij een raadsel. Je kunt er zelf zo een paar bij bedenken: Borst vooruit, We doen ons best, De zon gaat weer schijnen. Ditmaal komen D66, CDA en VVD met het obligate motto: Aan de slag. Daarbij zie ik meteen zo’n jongen met een blonde kuif met een kruiwagen en een schep voor me. Zo’n type dat Nederland eigenhandig wel even komt opknappen. Toch vraag ik me af waarom het niet gewoon Regeerakkoord 2026 kan heten.’

Onvermijdelijke risico’s

‘Goed, de plannen liggen er. Maar een minderheidskabinet heeft voor vrijwel alles een Kamermeerderheid nodig. Dat betekent dat plannen nog kunnen veranderen, sneuvelen of vertraging kunnen oplopen.

Maar de koers is voorlopig uitgezet. Zo wil de coalitie onder meer tien miljard bezuinigen op de zorg. Waar de klappen precies vallen, zullen we moeten afwachten. Maar Nederland vergrijst in hoog tempo, waardoor de zorgvraag sterk zal toenemen. Bezuinigingen op dit terrein brengen dus onvermijdelijk risico’s met zich mee.

‘Klaver zet de toon voor regeren met een minderheidskabinet’

Verder stijgt het eigen risico vanaf 2027 naar 460 euro. Nu behoort Nederland nog altijd tot een van de welvarendste landen ter wereld. Zo’n 60 procent kan redelijk rondkomen. Maar de overige 30 procent heeft daar wel problemen mee. Zulke verhogingen zijn riskant, omdat ze bovendien kunnen leiden tot zorgmijding.

Ook in de sociale zekerheid wordt fors gesneden. Dat gebeurt onder meer door de WW te verkorten tot één jaar, de WIA voor arbeidsongeschikten te versoberen en de AOW-leeftijd te verhogen. Daar kan ik op zich wel in meegaan: onze levensverwachting is immers ook toegenomen.’

Oppositiestrijd

‘De bezuinigingsplannen leidden meteen tot flink wat politiek getouwtrek in de Kamer. In het debat over de AOW-verhoging verweet Jesse Klaver de coalitie dat zij zich niet hield aan hardbevochten pensioensafspraken. Als leider van de grootste fractie in de Eerste Kamer liet Klaver bovendien duidelijk blijken dat er “fundamentele koerswijzigingen” nodig zijn voor linkse steun. Daarmee zette de GL-PvdA-fractievoorzitter meteen de toon voor regeren met een minderheidskabinet. Toch kreeg zijn motie om de AOW-plannen te blokkeren geen meerderheid. De coalitie heeft haar eerste beproeving doorstaan. Voorlopig ligt het voorstel dus nog gewoon op tafel.

‘Laat geld voor onderwijs besteed worden aan onderwijs’

Dan het onderwijs. Daar komt anderhalf miljard voor vrij, omdat de bezuinigingen van het kabinet-Schoof worden teruggedraaid. Dat klinkt natuurlijk prachtig, maar ik vraag me altijd af wat dat in de praktijk betekent. Onder druk van D66 is er sinds het begin van deze eeuw al enorm veel geld in het onderwijs gepompt. Maar een aanzienlijk deel verdwijnt in organisatorische tussenlagen waar niemand beter van wordt. Weg ermee! Laat geld voor onderwijs besteed worden aan onderwijs!

Ik ben ook voor meer geld naar praktisch onderwijs. In Amerika verdienen loodgieters, elektriciens en tegelleggers inmiddels meer dan mensen die een PhD hebben gehaald in het werk van William Shakespeare – daar valt iets voor te zeggen. Dat lijkt me voor Nederland ook helemaal geen slechte ontwikkeling.’

VVD-stempel

‘De VVD heeft ondertussen goede zaken gedaan. De hypotheekrenteaftrek blijft. Dilan Yeşilgöz zou niet in het kabinet zijn gestapt als ze die belofte niet aan haar kiezers kon waarmaken.

Verder komt er negentien miljard extra voor defensie, uiteraard uitgesmeerd over een aantal jaren. De bekende klacht is dat we nooit hadden moeten bezuinigen op defensie. Maar stel dat we de afgelopen jaren wel structureel 3,5 procent van het bbp hadden uitgegeven, dan was door de oorlog in Oekraïne alsnog snel duidelijk geworden dat je in moderne oorlogsvoering geen bal opschiet met oude troep. Nu kan er tenminste worden geïnvesteerd in modern materieel.’

Jongste premier ooit

‘Als we naar de samenstelling van deze drie partijen kijken en de balans opmaken, is dit geen verrassend regeerakkoord. Wat wel opvalt, is dat Rob Jetten zich lijkt te realiseren dat hij als premier een andere rol moet spelen dan als partijleider. Hij oogt opvallend monter bij het vooruitzicht van het Torentje. Hij lijkt ook te begrijpen dat een premier vooral moet verbinden en niet meteen zijn eigen stokpaardjes moet berijden. In dat opzicht vertoont hij al iets van Mark Rutte: liever een deal dan een ideologische veldslag over details. Een minderheidskabinet kan zich dat immers niet zo makkelijk veroorloven.

‘De coalitie heeft haar eerste beproeving doorstaan’

Met zijn 38 jaar wordt Jetten de jongste minister-president uit onze geschiedenis. Ruud Lubbers was bij zijn aantreden 43 en Dick Schoof was met zijn 67 al bijna bejaard toen hij eraan moest geloven.

Maar er ligt wel een enorme berg werk voor Jetten en co. Inmiddels zijn we eraan gewend dat kabinetten daarvan weinig terecht weten te brengen. Ik hoop dat dit kabinet dat kruiwagentje wel daadwerkelijk gaat vullen en er niet alleen parmantig mee rond gaat rijden. Daar hebben we de afgelopen jaren al genoeg van gezien.’

Volg Van Rossems kritische gedachtegang ook via zijn eigen tijdschrift. Bestel de nieuwe wintereditie. Of meld u gratis aan voor de nieuwsbrief van Maarten! en ontvang scherpe analyses, interviews en nieuwtjes 1x per twee weken in uw inbox.