Een weg van duizenden kilometers langs typisch Amerikaanse stadjes, pompstations en motels. De befaamde Route 66 bestaat honderd jaar en trekt nog steeds talloze toeristen – al vinden die vaak niet meer wat ze zoeken.

Uit Maarten! 2025-4. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Amerikanen zijn nostalgisch. Altijd al, niet alleen sinds Donald Trump een ooit groots Amerika verzon. Zo zijn de jaren vijftig al weer een tijdje populair, althans de schoongepoetste versie ervan, die zonder lynchings en
segregatie. Maar weinig roept meer nostalgische gevoelens op dan de befaamde Route 66, als beeldmerk samengebald in het beroemde US highway shield met die cijfers. Het is een van die wereldwijd bekende beelden, voor allerlei marketingdoeleinden te gebruiken, altijd herkenbaar en een fijn gevoel oproepend. We hebben het over de highway tussen Chicago en Los Angeles: ’two thousand miles all the way’, zoals de songtekst van Bobby Troup zegt – in werkelijkheid 2448 mijl, bijna 4000 kilometer.

US Route 66 verbindt het oude hart van Amerika met wat na de Tweede Wereldoorlog het nieuwe hart werd: Californië. Tussen de twee megasteden aan de uiteinden van Route 66 zijn klassieke beelden te vinden van een bijna verdwenen plattelands Amerika en de laatste restanten van een roadside leven. Beide zijn op hun laatste benen en inspireren juist daarom tot warme gevoelens.

Voorbij de horizon kon je altijd opnieuw beginnen

In de mythologie van Route 66 is het idee van een trek naar het Westen cruciaal. Vanaf het eerste begin van de Verenigde Staten zochten mensen een toekomst in westelijke richting. Altijd was er een plek voorbij de horizon waar je opnieuw kon beginnen, je schulden en je eerdere leven kon achterlaten. ‘Go West Young Man,’ schreef uitgever Horace Greely in 1865, en zeker honderd jaar lang was dat het motto. Wie westwaarts wilde, kwam vrijwel onvermijdelijk terecht op Route 66, in 1926 opgezet als een van de eerste genummerde wegen in het Amerikaanse systeem van highways.

Herinneringen zijn bijna altijd mooier dan de werkelijkheid waarvan ze een afdruk vormen. Dat geldt ook hier. Route 66 was voor vele honderdduizenden Amerikanen letterlijk een ontsnappingsroute, een manier om tijdens de crisis de armoede en ellende van het Midden-Westen, het industriële hart van Amerika, te ontvluchten en te verruilen voor het land van melk en honing, het rijke Californië. Om te ontsnappen aan de kaalslag van de Dust Bowl in het plattelandse zuiden.

Tijdens de crisisjaren van de jaren dertig trekken Amerikaanse gezinnen naar het westen.

Deze rol van Route 66 werd meer dan meesterlijk verwoord in het boek van John Steinbeck, The Grapes of Wrath, het verhaal van de arme boertjes uit Oklahoma die in de jaren dertig westwaarts trokken. Steinbecks boek kwam uit in 1937 en werd een bestseller in de laatste jaren van de crisis. De naam die hij gaf aan dit treurige traject beklijfde: The Mother Road.

Omslag van een eerste editie van The Grapes of Wrath door John Steinbeck, 1939.

Loflied op de auto

Minstens zo belangrijk in het collectieve geheugen van Amerika zijn de foto’s, gemaakt langs deze route. Onder de vlag van de Farm Security Administration gaf de regering-Roosevelt een groep fotografen opdracht te laten zien hoe Amerika erbij stond. De zwart-witfoto’s staan in geheugens gegrift, ook van niet-Amerikanen.

Dorothea Langes Migrant Mother, gemaakt in een erwtenplukkerskamp in Californië, vat de crisis van de jaren dertig in één beeld samen. En er is de wanhopige man met een kapotte auto, ergens halverwege. Graatmagere mensen met holle ogen. Ook zijn er foto’s van een gezin, lopend van Oklahoma naar Bakersfield. Nostalgie kan er pijnlijk uitzien.

Het contrast met het tweede leven van Route 66, tussen 1945 en 1960, kon haast niet groter zijn. Dit was de tijd dat de weg met recht gold als ‘Main Street of America’. Route 66 slingerde zich door stadjes en dorpen, langs benzinestations, motels en restaurants die allemaal deel uitmaakten van het wegmeubilair van de groei-jaren van de automobiel als vehikel voor ontspanning.

Op Colorado Street in Pasadena pronken Amerikanen met hun luxe auto’s, 1965.

Miljoenen Amerikanen zeilden met hun van gigantische vinnen voorziene Cadillacs, Chevrolets en Pontiacs richting Californië. Soms om er te blijven, maar nu ook gewoon om eens te kijken wat daar in het laboratorium van de toekomst viel te beleven.

In 1946 schreef Bobby Troup, een countryzanger op weg van Pennsylvania naar Californië, een loflied op deze weg. Of beter gezegd: een loflied op het reizen per auto, het sindsdien door Jan en alleman op de plaat gezette ‘Get Your Kicks on Route 66’. Troup maakte van Route 66 een van die iconen van het Amerikaanse collectieve geheugen – een geluidsbeeld naast de Migrant Mother.

Kleurrijke kitsch

Het was de glorietijd van Route 66 en het is dit beeld dat de weg door de nostalgie vanaf pakweg de jaren 1990 een derde leven bezorgde. Tienduizenden reizigers, niet alleen Amerikanen, kwamen iets opsnuiven van een tijd die plotseling populair was geworden: de jaren vijftig, een bepaald idee van de Amerikaanse droom. Voor velen is de reis een lang gekoesterde wens, iets waar ze jaren voor sparen of naartoe leven. Een droom van nostalgie. Een mengeling van modern comfort, belichaamd door een airconditioned luxe wagen of juist een grote Harley, met langs de weg ouderwetse rommel die een gezellig gevoel oplevert. En inderdaad geschikt voor wie houdt van mooie neonlichtreclames, originele motelontwerpen, roestige verlaten pompstations, en uit is op een nostalgische all-American ervaring, al is het er een die zweeft op het randje van kitsch. Kleurrijke kitsch, maar toch.

De nostalgische Hackberry General Store in Arizona.

Overigens moeten die nostalgische reizigers op veel plekken hun fantasie gebruiken. Een groot deel van Route 66 ligt nu onder de interstates, de freeways die sinds 1956 het land doorkruisen. Veel van de levendige stadjes langs de weg hebben de komst van die freeways, waar je niet vanaf kon tot de volgende afrit, niet overleefd.

Het eerste deel vanuit Chicago was al nooit zo spectaculair en is nu ronduit saai. Maar eenmaal in Oklahoma, door de Texas Panhandle naar New Mexico, Arizona en eindigend aan de pier van Santa Monica, zijn er nog mooie stukjes te vinden, al is het soms wel heel opzichtig een tourist trap.

Wie echt de route volgt, komt even zo vaak terecht op plekken waar het gras opschiet tussen de betonplaten die vroeger werden gebruikt, op een doodlopende weg, een verroeste brug of gewoon in het niets. Het is geen route meer van Chicago naar Los Angeles, maar een losse verzameling stukjes weg, zonder al te veel samenhang.

Als Route 66 in het Trump-tijdperk van Make America Great Again nog een boodschap uitdraagt, dan is het misschien deze: nostalgie gaat Amerika niet redden. Voor je het weet eindig je in de middle of nowhere.

Een verlaten stuk van Route 66 in de buurt van Chicago.