De midterms worden een krachtproef voor Donald Trump. Nu zijn politieke positie onder druk staat, probeert hij kritische media monddood te maken. Maarten vraagt zich af of Trump zijn beste tijd heeft gehad. Ook bespreekt hij de opmars van extreem-rechts in Duitsland en het gerommel in het minderheidskabinet van Rob Jetten.

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘De herfst begon met een spectaculaire verkiezingswinst voor de Alternative für Deutschland. Met 38,2 procent werd de partij de grootste in Mecklenburg-Vorpommern. Twee weken eerder haalde ze zelfs 43,8 procent in Saksen-Anhalt. Die zege heeft alles te maken met wat er na de Duitse hereniging is gebeurd.

Welk verkiezingskaartje je ook bekijkt van Duitsland, de DDR knalt eruit. De DDR is als een soort wraakfantoom nog steeds volop aanwezig in Duitsland. Hele gebieden hebben sinds de hereniging te maken gekregen met het verdwijnen van industrie, het vertrek van jonge mensen en een steeds ouder wordende bevolking. Voor de mensen die achterbleven, verdween in korte tijd een groot deel van hun vertrouwde wereld. Het gevoel dat ze zijn achtergesteld, is nooit helemaal verdwenen.

‘De DDR is als een soort wraakfantoom nog steeds volop aanwezig in Duitsland’

Dat er binnen de AfD uiterst rechtse en ronduit extremistische figuren rondlopen, staat buiten kijf. Maar er is geen reden om meteen te denken dat het nazisme in Duitsland weer massaal de kop opsteekt. Daarmee verklaar je geen verkiezingsuitslag van bijna 40 procent. Voor veel kiezers is de AfD in de eerste plaats een protestpartij. Een middelvinger naar de gevestigde politiek, die in hun ogen al decennialang onvoldoende oog heeft voor wat er in Oost-Duitsland speelt.

Het is de gruwel van de DDR. Je zou bijna hopen dat ze de boel destijds niet bij West-Duitsland hadden gevoegd en er een apart staatje van hadden gemaakt. Dan was er ongetwijfeld afgunst geweest op het Westen, maar institutioneel had je er niet voortdurend ellende mee gehad.’

Extreem-rechtse excessen

‘Ook in ons land kan politieke onvrede radicale vormen aannemen. Onlangs liep een demonstratie van Wij Zijn Het Volk op het Malieveld in Den Haag uit op rellen en geweld. Demonstranten liepen met Prinsenvlaggen, brachten Hitlergroeten en riepen anti-semitische leuzen. Het had het niveau van zwaar ontspoorde adolescenten, zoals je die soms ook bij voetbalwedstrijden ziet.

Maak ik me daar zorgen over? Het is natuurlijk verwerpelijk en uiterst betreurenswaardig, maar uiteindelijk is het een randverschijnsel. Mocht Nederland tien jaar lang in een ernstige economische crisis verkeren, dan kun je je zorgen maken dat zoiets steeds verder om zich heen grijpt. Maar zolang de samenleving redelijk en naar behoren functioneert, moet je niet meteen denken dat dit soort excessen symptomatisch zijn voor het land als geheel.

‘De VVD is een etterende wond in de Nederlandse politiek geworden’

Economisch gaat het hier helemaal niet zo beroerd. Uit de nieuwste cijfers van het CBS blijkt dat de Nederlandse economie opnieuw iets is gegroeid. Ook de inkomens ontwikkelen zich redelijk gunstig. Maar als je naar Den Haag luistert, zou je bijna geloven dat ons land op de rand van de afgrond staat. Geert Wilders schetst voortdurend een beeld van Nederland in verval, waarbij asielzoekers zo ongeveer voor ieder probleem verantwoordelijk worden gehouden.

Ondertussen heeft de VVD een wonderbaarlijk vermogen ontwikkeld om iedere verantwoordelijkheid van zich af te schudden. Decennialang zat de partij aan de regeringstafel en had ze alle gelegenheid om maatschappelijke kwesties aan te pakken. In plaats daarvan zijn de problemen vooruitgeschoven en opgestapeld. De VVD heeft kabinetten bewust laten klappen, samenwerking gesaboteerd en zichzelf keer op keer in coalities gemanoeuvreerd. En nu wordt zelfs vanuit het kabinet anoniem geprobeerd het gezag van Rob Jetten te ondergraven, om vervolgens verontwaardigd te doen over hoe moeilijk Nederland te besturen is.

Wiens schuld is dat? Niet die van Jetten. De VVD is zelf een van de belangrijkste veroorzakers van de bestuurlijke ellende. Ze is een etterende wond in de Nederlandse politiek geworden.’

AI-apocalyps

‘Tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties ging het nadrukkelijk over de gevaren van kunstmatige intelligentie. Twintig landen, waaronder Nederland, ondertekenden een oproep tot strengere internationale controle op de krachtigste AI-modellen. Ook de Europese Commissie sloot zich daarbij aan. De handtekeningen van de Verenigde Staten en China ontbraken, maar dat mag nauwelijks verbazen. Want juist die twee landen zijn verwikkeld in een technologische wedloop.

Des te interessanter is de ontmoeting tussen Donald Trump en Xi Jinping in Washington. Al verwacht ik daar niet veel van. Trump zal weinig voelen voor afspraken die Amerika kunnen beperken, en Xi zal de technologische opmars van China evenmin willen afremmen – ondanks alle waarschuwingen over AI.

‘Het is weinig zinvol om bij iedere ondergangsprofetie onmiddellijk in de paniekstand te schieten’

Als je sommige wetenschappers en AI-topmannen moet geloven, is de technologie binnen een jaar zo ver dat we mogelijk allemaal het haasje zijn. U kunt daar wakker van liggen, maar u schiet er niets mee op. AI is een buitengewoon ingewikkeld vakgebied dat zich razendsnel ontwikkelt. Er zijn allerlei onaangename scenario’s denkbaar, zeker wanneer kwaadwillenden ermee aan de slag gaan. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat het ook allemaal gebeurt. Het zou kunnen, maar er zijn tal van dingen die zouden kunnen gebeuren.

Een gedwongen vertraging van de ontwikkeling van AI zou welkom zijn. Maar de kans dat het gebeurt, is klein. In de AI-sector is de concurrentie enorm. Zelfs als de Verenigde Staten en Europa strengere wetgeving zouden invoeren, is de kans groot dat China gewoon doorgaat met de AI-revolutie. En omgekeerd zal Amerika niet graag op de rem trappen zolang China doorgaat. Daar kunnen wij betrekkelijk weinig aan veranderen.

Ik ben wellicht heel eentonig in mijn commentaar, maar kan die permanente paniek en opwinding niet een beetje minder? Het is weinig zinvol om bij iedere nieuwe ondergangsprofetie onmiddellijk in de paniekstand te schieten. We zullen vooral moeten afwachten hoe snel de ontwikkeling van AI werkelijk gaat en hopen dat er onderweg nog enig verstandig beleid wordt bedacht.’

Media-boycot

‘Dan was er nog de zoveelste ruzie tussen Trump en de Amerikaanse media. Trump heeft CNN, MS NOW en Politico uit het Witte Huis geweerd omdat zij volgens hem fake news zouden verspreiden. Iedere vorm van kritiek op zijn presidentschap valt bij Trump inmiddels in die categorie. De geweerde media zijn naar de rechter gestapt en beroepen zich op de persvrijheid die wordt beschermd door het First Amendment.

Opmerkelijk is dat de andere grote Amerikaanse televisienetwerken vervolgens solidair optraden en weigerden CNN in de televisiepool te vervangen. Journalisten van ABC en CBS waren om die reden niet bij de opening van het nieuwe helikopterplatform bij het Witte Huis. Zelfs Fox News deed mee. Dat stemt hoopvol. Geen podium geven is misschien wel het ergste wat je een clown als Trump kunt aandoen. Hij leeft tenslotte van media-aandacht.

Ik heb bovendien sterk de indruk dat Trump over zijn hoogtepunt heen is. De midterms zullen wat dat betreft veel duidelijk maken. Trump heeft geprobeerd het stemmen per post aan banden te leggen. Nu belooft hij Amerikaanse kiezers 5000 dollar als de Republikeinen de meerderheid in het Congres behouden. Een eventuele nederlaag zal hij uiteraard niet aan zichzelf wijten. Die zal hij, geheel volgens zijn vaste repertoire, presenteren als een “gestolen” verkiezing.’

Volg Van Rossems kritische gedachtegang ook via zijn eigen tijdschrift. Maak nu kennis met Maarten! en bestel een losse editie of word abonnee en profiteer van korting.