Jeroen Dijsselbloem hekelt de harde opstelling van Nederland in de onderhandelingen over Europese financiële steun aan zuidelijke landen. Dat zegt hij in een gesprek met Maarten van Rossem. Het compromis dat in april 2020 werd bereikt, waarbij het noodfonds ESM alsnog bijspringt zonder scherpe voorwaarden, komt overeen met zijn eigen opvatting. ‘Dit is echt het verkeerde moment om te zeggen: Ik ga je pas helpen als je zelf orde op zaken hebt gesteld.’

Dijsselbloem was van januari 2013 tot januari 2018 voorzitter van de Eurogroep, het overlegorgaan van ministers van Financiën uit de eurozone. Tijdens de Europese schuldencrisis speelde hij een centrale rol, waaronder bij de moeizame reddingsoperaties voor Cyprus en Griekenland.

Uit Maarten! 2020-2. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Van Rossem: Hadden de eurolanden niet meteen na de uitbraak van de crisis ‘corona’-obligaties moeten uitgeven om Zuid-Europa te steunen?

Dijsselbloem: ‘Telkens als er een crisis is, wordt de discussie over solidariteit in de eurozone heel urgent. Tijdens de jongste eurocrisis in 2009 hebben we er vier jaar over gedaan. Vier jaar van crises, discussies en meningsverschillen voordat we het grote noodfonds in 2012 van de grond tilden, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Daardoor is de discussie over euro-obligaties een beetje achterhaald.

Natuurlijk is het een feit dat als Europa verder wil  integreren, het de VS als model achterna gaat. Amerika kent het zogenaamde Hamilton-moment. De eerste minister van Financiën, Alexander Hamilton, sloot een pact met de zuidelijke staten. Zij hadden hoge schulden gemaakt door de onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783). Hij nam hun schulden over en in ruil daarvoor mocht hijzelf schuldobligaties uitgeven. De vraag is of we in Europa een Hamilton-moment hebben. Ik vermoed nog niet.’

Was het Nederlandse beleid verstandig? Als enige euroland wilden we alleen hulp geven tegen strenge voorwaarden. De verontwaardiging over onze opstelling was groot.

‘Daar was ik het ook niet mee eens. Het crisisfonds is niet voor niets in het leven geroepen. Het is speciaal bedoeld om landen die tijdens een crisis in financiële problemen komen, door een moeilijke periode heen te helpen. De echte discussie is niet hoe halen we het geld op, maar wie betaalt wanneer terug en welke voorwaarden worden eraan gekoppeld.’

De eurolanden hebben dus terecht besloten dat het noodfonds voor de gevolgen van de corona-pandemie mag worden ingezet?

‘Precies. Maar wat zijn de voorwaarden waaronder landen er gebruik van kunnen maken? Minister Wopke Hoekstra zegt: “Italië moet eindelijk eens hervormen en de economie op orde brengen.” Daar heeft hij best gelijk in. Alleen is dit echt het verkeerde moment om te zeggen: Ik ga je pas helpen als je zelf orde op zaken hebt gesteld. Dat zet kwaad bloed. Het noodfonds moest gewoon beschikbaar worden gesteld. De enige voorwaarde die je ethisch en politiek mag stellen, is dat het geld moet worden gebruikt om de gevolgen van corona te bestrijden. Al het andere is voor later.’