Het spook van de islamisering

Gepubliceerd op:

Door Bart de Koning • Illustraties Pinkt

Opiniemaker Wierd Duk wil een nieuwe conservatieve zuil oprichten tegen de oprukkende islamisering. Onheilsprofeten als hij waarschuwen daar al decennia tegen, maar er is helemaal geen bewijs voor een islamitisch complot.

Uit Maarten! 2026-1. Bestel een losse editie of word abonnee

De schaduw van Allah glijdt over Europa,’ kopte De Telegraaf boven een opiniestuk. De ‘antisemitische doodscultus’ zou als ‘een monster’ steeds meer ruimte opeisen in Europa. Het is een recent voorbeeld van de – weer – oplevende angst voor islamisering in Nederland. Journalist Lotfi El Hamidi dompelde zich de afgelopen verkiezingsperiode onder in de wereld van De Telegraaf en andere rechtse media. Hij schreef er onder de kop ‘Hoofddoek = sharia’ een uitgebreid artikel over in De Groene Amsterdammer. Voor hem als Marokkaans-islamitische Nederlander was het een ‘masochistische’ maar ook verhelderende ervaring.

In de wereld van De Telegraaf, Wakker Nederland en Vandaag Inside staat vast dat de PvdA en GroenLinks de islam vrij spel geven. Het lijkt een karikatuur, maar het is bloedserieus: het artikel over de ‘schaduw van Allah’ was die dag online het best gelezen stuk en het werd die avond besproken bij Vandaag Inside. ‘Alleen een centrumrechts kabinet met een sterke VVD is in staat om Jetten en Timmermans te weerhouden van de islamisering van Nederland,’ schreef Afshin Ellian in zijn column in De Telegraaf.

Het hele idee van dé moslim is totale onzin

Deze nieuwe opleving van aandacht voor ‘islamisering’ is al langer gaande. Zo kopte het rechtse blog Wynia’s week in juni 2025: ‘Alles staat op het spel als de islamisering van Nederland niet wordt gestopt.’ Vervolgens kondigde Telegraaf-coryfee Wierd Duk aan dat hij een nieuwe conservatieve zuil wil oprichten om woke en islamisering te bestrijden. Hij deed dat voor een zaaltje met conservatieve christenen in Gouda. ‘De radicale islam wil de samenleving inrichten zoals hun ideologie dat voorschrijft. Dat geldt ook voor woke. Die twee bewegingen vinden elkaar in hun gedeelde slachtofferschap en in hun claim op de waarheid,’ zo lichtte Duk zijn plannen later toe in het Reformatorisch Dagblad.

Het is zeker geen toeval dat hij zijn nieuwe zuil in reformatorische kring aankondigde. Duk noemt zichzelf (net als Thierry Baudet) ‘cultuurchristen’. Cultuurchristenen zijn ‘doordrenkt met normen en waarden die verankerd zijn in onze joods-christelijke beschaving. Denk aan noties als het belang van het individu, de persoonlijke vrijheid en de rechtsstaat. Oftewel: de Tien Geboden.’

Dit citaat van Duk spreekt al meteen boekdelen over zijn wereldbeeld. Hier wordt tweeduizend jaar geschiedenis van het christendom herschreven. De Inquisitie, de Index met verboden boeken van de katholieke kerk, de theocratische dictatuur van Calvijn in Genève, het virulente antisemitisme van Luther, het hardnekkige verzet van christelijke politici tegen het algemeen kiesrecht en vrouwenemancipatie: dat is volgens Duk kennelijk allemaal in het belang geweest van het individu, de persoonlijke vrijheid en de rechtsstaat.

Het is typerend voor het debat over de vermeende ‘islamisering’ van Nederland. Wie dit rabbit hole induikt, ontdekt dat het een term is die nogal losjes gebruikt wordt. Hij kan verwijzen naar reële problemen rond bijvoorbeeld werkloosheid en criminaliteit onder islamitische Nederlanders. Maar dat is niet de islamisering die de net genoemde opiniemakers bedoelen: werklozen en straatrovers zijn niet in staat om Nederland naar hun hand te zetten.

Wie waarschuwt tegen islamisering maakt zich zorgen over het stichten van nieuwe moskeeën of islamitische scholen, vrouwen met hoofddoeken, straten met veel islamitische winkels en het radicaliseren van jongeren. Met als onvermijdelijk spookbeeld dat islamieten heel Nederland onder de voet lopen. Die angst is relatief nieuw.

‘Achterlijke cultuur’

De oudste vindplaats van het woord islamisering in krantenarchief Delpher is Het Bataviaasch Nieuwsblad van 1 december 1888. Het meldde dat de bekende arabist Christiaan Snouck Hurgonje er op verzoek van de Indische regering onderzoek naar ging doen. Meer dan een eeuw lang verwees islamisering in Nederlandse kranten vooral naar Indië. De islam was daar, al eeuwen voordat de VOC voet aan wal zette, de grootste godsdienst – Indonesië is nog steeds het land met de meeste moslims ter wereld.

De toon was niet alarmistisch. Zo zag het blad De nieuwe vorstenlanden: nieuws en advertentieblad voor Midden-Java de ‘islamiseering’ in 1911 als een ‘gunstig verschijnsel’, omdat die vooral mystiek van aard was en daarmee vredelievend. ‘De enige wijze en rechtvaardige houding die de regering tegenover den Islam past bestaat in de meest strikte en oprechte handhaving der vrijheid van godsdienst (…).’

Geen witte Nederlander viert het Suikerfeest

De eerste echte publicitaire ophef over islamisering in Nederland ontstond pas in 1997, toen Pim Fortuyn zijn boek De islamisering van onze cultuur publiceerde. Krantendatabank Lexis-Nexis laat zien dat het aantal vermeldingen van het woord in één keer steeg van vrijwel nul tot tweehonderd in 1997. Het was een prikkelend essay, maar Fortuyn was niet erg concreet over wat islamisering dan precies was. Later noemde hij de islam een ‘achterlijke’ cultuur.

Ook Frits Bolkestein was destijds kritisch over de islam: die had geen Verlichting doorgemaakt en was dus inferieur aan de joodschristelijke westerse cultuur. In de discussie over migratie en minderheden was de islam echter geen centraal thema. In zijn befaamde essay over het multiculturele drama uit 2000 noemde Paul Scheff er het woord in slechts 3 van de 41 alinea’s.

Dat veranderde radicaal op 11 september 2001, toen twee gekaapte vliegtuigen zich in de Twin Towers in New York boorden. De aanslag plaatste de islam midden in de belangstelling. De moord op Pim Fortuyn in 2002 en op Theo van Gogh in 2004 zorgden vervolgens in Nederland voor een veel fellere discussie. Het gevolg is dat het hele debat over migratie in feite is ingekookt tot een debat over de islam, zo constateert hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid Peter Scholten in zijn recente boek De migratieobsessie. Hoe één thema het debat blijft bepalen.

De discussies over de Molukkers en de Surinamers uit de jaren zeventig en tachtig zijn verdwenen. Wilders probeerde in 2012 met zijn Polen-meldpunt of hij naast islamieten nog een nieuwe zondebok in de markt kon zetten, maar dat sloeg niet aan. Welbeschouwd zijn het ook niet alle islamieten die onder vuur liggen. Er wonen al sinds de jaren dertig moslims van Surinaamse en Indische afkomst in Nederland – daar is geen enkele ophef over. Zomin als over de Bosnische moslims die in de jaren negentig de burgeroorlog in Joegoslavië ontvluchtten en geruisloos zijn opgegaan in de Nederlandse samenleving. Bij de actuele discussies over asielzoekers richt de ophef zich vooral op Syriërs.

Waar het huidige golfje paniek over islamisering vandaan komt, is niet duidelijk. Puur getalsmatig ligt een islamitische machtsovername bepaald nog niet binnen bereik: het percentage moslims ligt al jaren rond de 6 procent. De bekende demograaf Joop de Beer berekende in 2007 dat het percentage in 2050 op circa 8 procent uit zou komen. In 2018 deed hij dat nog eens over en kwam toen op ongeveer 10 procent moslims in 2060. In 2024 bevestigde hij die prognose tegenover het Reformatorisch Dagblad.

Uit enquêtes blijkt dat Nederlanders het aandeel moslims in Nederland zwaar overschatten: ze komen gemiddeld op 19 procent. Een niet-wetenschappelijke online enquête onder lezers van het Reformatorisch Dagblad bevestigde dat beeld: een overgrote meerderheid overschat het aantal moslims nu én in de toekomst.

Dergelijke angst wordt gevoed door opiniemakers als Jan van de Beek. Hij is een wiskundige die zich op migratie heeft gestort. Van de Beek schat dat de Nederlandse bevolking over vijftig jaar voor een derde uit moslims zal bestaan. Experts schieten al jaren gaten in zijn rekensommen, maar zijn boodschap doet het goed in rechtse media. Van de Beek komt op een veel groter aandeel moslims omdat hij in zijn modellen uitgaat van meer immigratie uit de islamitische wereld, met bijbehorende hogere geboortecijfers.

McCarthyisme

Als je Fortuyns boek uit 1997 als startpunt neemt, worden we al bijna drie decennia bang gemaakt voor islamisering. Dat gaat in golven, waarbij we nu weer een piekje zien. Een groot deel daarvan is aantoonbare kolder. Een paniekverhaal in Trouw over een ‘shariadriehoek’ in de Haagse Schilderswijk uit 2013 bleek volledig uit de duim gezogen te zijn. In 2005 verscheen het boek Eurabia van de Britse publiciste Bat Ye’or. De strekking was dat er een geheim complot was van Arabieren en Europese intellectuelen om Europa te onderwerpen aan de islam. In 2100 zou de meerderheid van Europa islamiet zijn. Ayaan Hirsi Ali, Geert Wilders en Leon de Winter beaamden de strekking van Eurabia.

De in 2015 overleden arabist Hans Jansen schreef een voorwoord bij de Nederlandse editie. Dat gaf er enig gewicht aan, omdat Jansen een invloedrijke stem was in het debat. Hij adviseerde Geert Wilders over de islam en had een column op het veel gelezen GeenStijl. Jansen was een gedegen wetenschapper, die aanvankelijk genuanceerd over de islam dacht. Na de moord op Theo van Gogh verhardde zijn standpunt en ging hij de islam zien als een vijandige ideologie. Christenen kunnen bijvoorbeeld afstand nemen van gewelddadige passages in het Oude Testament en zeggen dat je die in hun tijd moet zien of dat ze symbolisch bedoeld zijn. Volgens Jansen kan dat niet binnen de islam: moslims moeten de hele Koran letterlijk nemen, inclusief alle gewelddadige passages.

Hoe al die botsende stromingen binnen de islam een complot zouden kunnen smeden om het Westen eronder te krijgen, is een compleet raadsel

Hij introduceerde ook het begrip taqiyya in het islamdebat. Dat is een woord dat niet in de Koran staat, maar afkomstig is uit het middeleeuwse sjiitische recht. Taqiyya gaf moslims het recht om te liegen als vervolging dreigde. Volgens arabisten als Maurits Berger is het een obscure middeleeuwse term, maar volgens Jansen weet iedere moslim vandaag de dag nog precies wat die betekent. Gevolg van die aanname is dat moslims die zeggen dat ze gematigd en progressief zijn, dus net zo goed kunnen liegen.

Het levert een hermetisch gesloten wereldbeeld op: moslims nemen alles wat in de Koran staat letterlijk en als ze zeggen dat ze dat niet doen, dan liegen ze. Het doet denken aan het mccarthyisme, de heksenjacht op Amerikaanse communisten in de jaren vijftig: wie ontkende een communist te zijn, laadde alleen maar meer verdenkingen op zich.

Het gebruik van een begrip als taqiyya laat zien hoe lastig het is om deze discussie op een rationele manier te voeren. Degenen die zich zorgen maken over islamisering gebruiken wel meer kreten die ze zelf verzonnen hebben, of een eigen betekenis hebben gegeven. Denk hierbij aan termen als cultuurchristen (positief), cultuurmarxist en zelfislamisering (beide negatief). Dat geeft de discussie een gesloten karakter. Niemand noemt zichzelf bijvoorbeeld een cultuurmarxist, maar als je de beschuldiging ontkent, ben je er dus een.

In al die alarmistische betogen over de islamisering zit een fundamentele paradox. Als de islam inderdaad een ‘achterlijke’ cultuur is, die geen Verlichting heeft doorgemaakt, hoe kan diezelfde cultuur dan de ‘superieure’ Joods-christelijke cultuur eronder krijgen? De aantrekkingskracht van de islam op niet-islamitische Nederlanders is gering: er zijn nauwelijks bekeerlingen. Ondanks alarmistische verhalen over ‘sharia-wijken’ en imams die weigeren om vrouwen de hand te schudden, heeft de islam weinig invloed op onze samenleving.

Er zijn zeker wijken waar je bijna alleen moslims op straat ziet, maar dat betekent nog niet dat Nederland als land islamiseert. Nederland heeft zich de afgelopen decennia massaal gestort op commerciële Amerikaanse invented traditions zoals Halloween en Valentijnsdag, maar geen witte Nederlander viert het Suikerfeest. Zoals Lotfi El Hamidi in De Groene Amsterdammer schreef over islamisering: ‘De running gag onder moslims is al een kwart eeuw: we kunnen nog geen tv-omroep in de lucht houden, maar nog even en we hebben de wereld veroverd.’

Hij schrijft het luchtig, maar El Hamidi maakt hier een fundamenteel punt. Het hele idee van dé moslim is totale onzin. De islamitische gemeenschap in Nederland én het Midden-Oosten is tot op het bot verdeeld. De ruzies binnen de moslimomroep mogen dan kolderiek zijn, de eindeloze conflicten in het Midden-Oosten zijn dat niet. Hoe al die vechtende volkeren en stromingen binnen de islam samen een complot zouden kunnen smeden om het Westen eronder te krijgen, is een compleet raadsel.

Goedkope arbeid

Intussen blijft de olifant in de kamer onbenoemd. Migratie en islamisering worden standaard geframed als een ‘linkse hobby’ van wereldvreemde theedrinkers uit de grachtengordel. In werkelijkheid komt de migratie van rechts. Alle grote groepen niet-westerse migranten zijn hier omdat Nederlandse ondernemers in het verleden gratis of goedkope arbeid wilden.

Dat geldt voor de Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders, wier voorouders ooit zijn ontvoerd in Afrika en als slaaf verkocht aan Nederlandse plantagehouders. Indo’s zijn hier nadat Nederland Indië eeuwenlang als een wingewest heeft uitgebuit. De Nederlanders met Marokkaanse en Turkse wortels kwamen hier omdat Nederlandse ondernemers in de jaren zestig dringend op zoek waren naar nieuwe arbeidskrachten.

Opvallend genoeg zocht Nederland de oplossing toen niet in vrouwenemancipatie, zoals veel andere Europese landen. Getrouwde vrouwen waren hier tot 1956 juridisch handelingsonbekwaam. Tot 1958 werden vrouwen die gingen trouwen zelfs wettelijk verplicht ontslagen. Het is goed om deze feiten in gedachten te houden, als denkers zoals Wierd Duk weer eens het ‘verlichte’ Nederland tegenover de ‘achterlijke’ islam zetten. Er was dus een enorm ongebruikt arbeidspotentieel onder vrouwen, maar het bedrijfsleven ging liever op zoek naar goedkopere ‘gastarbeiders’, daarin volop gesteund door de VVD en KVP.

Migratie wordt geframed als een ‘linkse hobby’, maar in werkelijkheid komt het van rechts

Ook gezinshereniging of het naar Nederland halen van bruiden uit Turkije en Marokko kon op enthousiasme rekenen bij de liberalen en conservatieven. De PvdA, CPN en SP waren tegen de komst van de gastarbeiders, omdat die directe concurrenten waren voor hun eigen traditionele achterban van Nederlandse arbeiders. Het was premier Joop den Uyl die in 1973 een eind maakte aan het naar Nederland halen van nieuwe gastarbeiders. Deze geschiedenis wordt ter rechterzijde volledig weggepoetst.

Tot op de dag van vandaag is arbeid de grootste bron van immigratie. Veel meer dan asiel, dat de afgelopen jaren goed was voortussen de 11 en 14 procent. Migratiekenner Peter Scholten noemt het een ‘stil taboe’. De VVD en BBB zijn voor arbeidsmigratie, omdat hun achterban niet zonder migranten kan. Geen asperges en tomaten uit de kassen zonder goedkope arbeid. Ook de bouw, distributie en transport draaien erop. Aan de bovenkant van de markt kunnen hightechbedrijven zoals ASML maar ook de Zuidas niet zonder expats.

Het beleid rond arbeidsmigratie is nog steeds meer gericht op liberalisering dan op beperking. Dat politici en journalisten ter rechterzijde dit stille taboe in stand houden is logisch. Het is veel aantrekkelijker om tekeer te gaan tegen islamisering en daar links de schuld van te geven dan te erkennen dat de meeste migranten hier zijn omdat het bedrijfsleven dat wil of wilde. Het vreemde is dat de rest van Nederland hierin mee lijkt te gaan. Toch zijn de feiten helder: er is geen woke complot om Nederland te islamiseren. Er is wel een eeuwenoude traditie van falend kolonialisme en mislukt arbeidsmarktbeleid die samen hebben geleid tot de aanwezigheid van circa een miljoen moslims in Nederland. Zoals Peter Scholten schrijft in De migratieobsessie: we moeten dat niet blijven benaderen als een crisis, maar als een normaal maatschappelijk verschijnsel.

 

Cijfers

Te hoge schattingen

Fransen denken dat 31 procent van de bevolking moslim is. In werkelijkheid gaat het om 7,5 procent.
Nederlanders denken dat 19 procent moslim is. Het werkelijke cijfer is 6 procent.

(Bron: Ipsos 2016)

Gemiddelde vruchtbaarheid

Vrouwen krijgen in Nederland gemiddeld: 1,43 kinderen. Zonder immigratie zou de bevolking krimpen.

Vrouwen in Nederland met een Turkse achtergrond krijgen gemiddeld : 1,56 kinderen

Vrouwen in Nederland met met een Marokkaanse achtergrond krijgen gemiddeld: 2,177 kinderen

 

Surinamers

Bijna 15 procent van de bevolking van Suriname is islamitisch. Onder Surinaamse Nederlanders is dat rond de 10 procent.

(Bron: Kennisplatform Integratie & Samenleving)

 

Eerste moslims

Nederland telde in 1879 49 ’Mohammedanen’. Dat aantal begon een eeuw later flink te stijgen.

In 1947 – 300 Mohammedanen

In 1971 – 54.000 Mohammedanen

In 2008 – 825.000 Mohammedanen

In 2025 – circa 1 miljoen Mohammedanen

(Bron: CBS)

 

Bidden

Van de Marokkaanse moslims bidt 78 procent vijf keer per dag.

Van de Turkse moslims bidt 33 procent vijf keer per dag.

(Bron: SCP)

 

Geloof in Nederland onder vijftien jaar en ouder

Geen Katholiek Protestant Islam Overige gezindten
56% 17% 14% 6% 7%

(Bron: CBS)

 

Moskee

In Nederland staan circa 500 moskeeën.

(Bron: NOS)

 

Scholen

Er zijn 6 islamitische middelbare scholen en 83 basisscholen. Nog 23 zijn in oprichting.

(Bron: RTL, 2025)

Opiniemaker Wierd Duk wil een nieuwe conservatieve zuil oprichten tegen de oprukkende islamisering. Onheilsprofeten als hij waarschuwen daar al decennia tegen, maar er is helemaal geen bewijs voor een islamitisch complot.

Uit Maarten! 2026-1. Bestel een losse editie of word abonnee

Welkom bij Maarten!

Maak eenmalig een gratis account aan en krijg toegang tot al onze artikelen. Lees gratis op onze site en ontvang elke twee weken nieuws, diepgravende artikelen, interviews, evenementen en acties van Maarten! in je mailbox.

InloggenRegistreren

Reacties

Gerelateerde artikelen

Het boek vol sprookjes van Fortuyn

Hoe angst ons in het web van de populisten drijft

Dit zijn de wortels van onze moslimangst

Welkom bij Maarten!

Maarten van Rossem is 's lands bekendste historicus en Amerikadeskundige. Hij is een veelgevraagd commentator op radio en tv en heeft een eigen blad: Maarten!. Verwacht diepgravende interviews, scherpe analyses en verrassende opinies.

Maak nu gratis kennis met onze journalistiek. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ruim tien jaar Maarten! gebundeld. Lees bijvoorbeeld waarom Baudet gelijk heeft als hij zegt Fortuyns erfgenaam te zijn, wat Maarten van het Nederlandse onderwijs vindt en hoe Amerika het IS-monster gecreëerd heeft.

Wilt u de beste verhalen uit Maarten! in uw mailbox ontvangen? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.
 
Consent choices