Niet eerder verloor een politieke partij in de Tweede Kamer in één klap zo veel Kamerleden. Wat betekent de scheuring binnen de PVV voor Geert Wilders en de toekomst van de partij? En wat wacht de NAVO na de uitspraken van Donald Trump over Groenland? Volgens Maarten staan Europa en de VS op een breekpunt in de ooit zo vertrouwde wereldorde.

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Het is zelden rustig binnen de PVV, maar ik werd toch verrast door het interne verzet tegen Geert Wilders. Laten we wel benadrukken dat deze zeven voormalige PVV’ers zijn opgestapt uit onvrede over het functioneren van de partijleider, niet vanwege het partijprogramma. Daar staan ze nog altijd voor de volle honderd procent achter.

Het is opvallend dat we in de Nederlandse politiek tegenwoordig zo veel uitstappers hebben. Lui die zich met opmerkelijk gemak van de ene naar de andere, soms volstrekt vreemde partijtjes bewegen. Fatsoenshalve zouden deze mensen zich, juist omdat zij namens een partij door de kiezer zijn gekozen, serieus moeten afvragen hoe verdedigbaar zo’n stap eigenlijk is. Moet je dan niet gewoon stoppen?

Al met al vind ik dit een ongewenst proces, en dat geldt ook voor deze situatie. Maar ik geef toe dat een verzwakking van de PVV op zichzelf een wenselijke zaak is.’

Einde van Wilders

‘Betekent dit dan de naderende aftocht van Wilders? Nee, dat is wensdenken. Wilders beschikt over een trouw electoraat en zal dat niet zo snel kwijtraken. Maar voor hem is dit wel een bijzonder pijnlijke gebeurtenis. Gidi Markuszower gold als een van zijn vertrouwelingen. Hidde Heutink was campagneleider en nauw betrokken bij de strategie en opbouw van de partij. En ook de overige vijf ex-PVV’ers behoorden tot zijn loyale kern.

‘Markuszower is geen onomstreden figuur’

De afgesplitste groep schijnt nu een eigen fractie te willen oprichten onder de naam Nederlandse Vrijheidsalliantie (NVA). Dat het zich constructief wil opstellen in de Kamer en mogelijk bereid is een minderheidskabinet te steunen, moet je niet verwarren met ideologische matiging. Markuszower gold binnen de PVV als hardliner en is geen onomstreden figuur. Zo raakte hij in 2008 in opspraak omdat hij bij de viering van zestig jaar Israël in Amsterdam als beveiliger zonder Nederlandse bevoegdheid een vuurwapen droeg. In diezelfde periode was hij actief bij de Nederlandse afdeling van de Israëlische Likud-partij. Later kwam hij niet door de veiligheidsscreening voor een ministerspost. Volgens de AIVD vormde hij een veiligheidsrisico, onder meer vanwege zorgen over zijn contacten en informatiepositie in relatie tot buitenlandse mogendheden.

Dit alles maakt ruimschoots duidelijk dat we van deze nieuwe club niet al te hoge verwachtingen moeten hebben. Wie bovendien jarenlang de standpunten van de PVV aanhangt, moet al volkomen knettergek zijn.’

Kansen voor Jetten

‘Dat neemt niet weg dat deze ontwikkeling wel voor duidelijke verschuivingen in de Tweede Kamer zorgt. GroenLinks-PvdA wordt nu de grootste oppositiepartij die als eerste het debat mag openen. Dat is op zichzelf niet bijzonder indrukwekkend. Toch kan het in de praktijk wel voordelen opleveren.

Dat de opgewekte D66-leider Rob Jetten de toenadering van de Markuszower-groep tot een minderheidskabinet toejuicht en een samenwerking wil verkennen, valt te begrijpen. Dat biedt hem mogelijkheden om meerderheden te bouwen. Als beoogd minister-president is Jetten natuurlijk vooral bezig met het organiseren van steun in de Kamer.

Volgens de planning moet het nieuwe kabinet op 23 februari op het bordes staan. We zullen zien hoe dat afloopt.’

Pappie-problemen

‘Ondertussen onderhandelt NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte achter de schermen koortsachtig over Groenland. Daarbij overlaadt hij Donald Trump met complimenten over diens vermeende prestaties in Syrië, Gaza en Oekraïne. Zelfs Groenland zou gezamenlijk beschermd moeten worden tegen Russische en Chinese bedreigingen.

‘Trump trekt zich geen ene moer aan van dat “pappie”-gelul’

Rutte probeert wanhopig de trans-Atlantische band intact te houden. In zijn redenering is Trump de “pappie” die het allemaal moet oplossen. Alleen dringt zich al snel de vraag op hoe verstandig dat slappe pappie-gelul en die openlijke vleierij eigenlijk zijn. In de praktijk blijken ze namelijk geen enkele betekenis te hebben. Trump trekt zich er geen ene moer van aan.

Gavin Newsom, de gouverneur van Californië, noemde het geslijm van Europese leiders “pathetic”. Daar heeft hij volkomen gelijk in. Je maakt jezelf compleet belachelijk, je zet jezelf te kijk en je bereikt er helemaal niets mee.’

Afbrokkelende wereldorde

‘Tijdens het World Economic Forum in Davos zien we de druk op de Europese en NAVO-partners verder toenemen. De oorlog in Oekraïne had de prioriteit, maar wordt inmiddels overschaduwd door de discussie over Groenland. Enkele leiders, waaronder de Canadese premier Mark Carney, durfden felle kritiek te uiten op de ontspoorde koers van de Amerikaanse president. Hij waarschuwde dat de bestaande, “rules-based international order” aan het afbrokkelen is en dat landen zich moeten voorbereiden op een periode van grotere onzekerheid en machtsstrijd.

Zijn speech kreeg opvallend veel bijval van Europese leiders. Desondanks hoopt het merendeel dat het allemaal overwaait en de Verenigde Staten toch onze fijne, vertrouwde bondgenoot blijven. Naar mijn idee zijn ze dat al sinds Trumps eerste presidentschap niet meer. We moeten afscheid nemen van de gedachte dat Amerika nog een betrouwbare bondgenoot van Europa is. Dat is het niet meer.’

Verlamd Congres

‘De acties van Donald Trump roepen onvermijdelijk vragen op over de grenzen van zijn macht als president en over de rol van het Amerikaanse Congres bij het beperken daarvan. De inzet van militair geweld in Venezuela – waaronder luchtaanvallen en de controversiële operatie begin januari die leidde tot de gevangenneming van president Nicolás Maduro en zijn vrouw – was eenzijdig door het Witte Huis besloten. Het Congres was vooraf niet geïnformeerd.

‘Amerika is niet langer betrouwbaar’

Daar komt bij dat ook in het Congres een hoog pappie-gehalte geldt. Daar is iedereen doodsbang voor Trump. Republikeinse congresleden vrezen bij de komende verkiezingen in november weggespeeld te worden door nóg extremere kandidaten, financieel gesteund door pappie Trump. Dan zijn ze hun baantje kwijt.

Van de Republikeinse Partij hoeven we de komende jaren niets te verwachten. Wie verkiesbaar wil blijven, zwijgt. En zelfs als de Democraten bij de tussentijdse verkiezingen een meerderheid zouden behalen, blijft het presidentiële veto overeind. Dus ook daar moeten we geen gouden bergen van verwachten.’

Europa zonder Amerika

‘Ik durf te stellen dat er geen enkele Amerikaanse president de trans-Atlantische verhoudingen zo systematisch en zo roekeloos heeft beschadigd als Trump. Als het echt misgaat, zal Europa duidelijk moeten maken dat een Amerikaanse inname van Groenland onaanvaardbaar is en dat Europa bereid is daar consequenties aan te verbinden. Dat betekent: verzelfstandiging, serieuze defensie-opbouw en nauwere samenwerking met landen als Canada.

Als deze hele crisis één voordeel heeft, dan is het dat Europa nu eindelijk met de neus op de feiten wordt gedrukt. Amerika is niet langer betrouwbaar. Dat besef zal het Europese beleid complexer maken en allerlei risico’s met zich meebrengen. Maar vroeg of laat moeten we die conclusie toch trekken.’

Van Rossems kritische gedachtegang ook via zijn eigen tijdschrift. Bestel de nieuwe wintereditie van Maarten! hier: