Het politiek gebakkelei over de vermogensbelasting dreigt het kabinet-Jetten de kop te kosten. Volgens Maarten van Rossem gebruikt de VVD de dreiging van een kabinetsval steeds vaker als politiek drukmiddel. ‘De VVD en stabiel landsbestuur hebben niets meer met elkaar te maken.’

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Na acht maanden politieke impasse en eindeloos getouwtrek binnen de coalitie durfde CDA-leider Henri Bontenbal eindelijk scherpe kritiek te uiten. Hij wees de VVD aan als het grootste obstakel voor een werkbare samenwerking. Als zelfs de doorgaans zo brave en fatsoenlijke Bontenbal van zich afbijt, is er toch echt iets aan de hand. Dat doet hij niet zomaar. En hij heeft groot gelijk. Wat mij betreft had hij dat al veel eerder moeten doen.

De coalitie heeft zich inmiddels zo in de nesten gewerkt, dat het een buitengewoon ingewikkelde onderneming is geworden om de eigen begroting door het parlement te krijgen. Om toch steun te vinden, spraken de coalitiepartijen af dat ze ook afzonderlijk met de oppositie mochten onderhandelen. Dat is voor een minderheidskabinet helemaal geen gekke constructie. Je hebt geen meerderheid in de Tweede Kamer en moet dus voortdurend op zoek naar steun.

Even voor de goede orde, de VVD had zelf ingestemd met die vrijheid. Vermoedelijk dacht Yesilgöz daarmee een akkoord over rechts te kunnen sluiten. Maar terwijl de onderhandelingen met JA21, SGP en BBB vastliepen, bereikten D66 en CDA met PRO en Volt wél een akkoord. Dat was natuurlijk niet de uitkomst waarop de VVD had gerekend.

Meteen klaagde Yesilgöz dat er achter haar rug om afspraken waren gemaakt. Zo zie je maar, bij een open huwelijk wordt altijd iemand als eerste jaloers. Dat was dit keer de VVD.’

Fooi voor de allerrijksten

‘Waar gaat de hele ruzie nu eigenlijk over? Over een voorstel om de belastingdruk iets te verschuiven van arbeid naar vermogen. Werkend Nederland wordt daarmee ontlast, terwijl mensen met de grootste vermogens wat meer bijdragen.

Dat lijkt mij een alleszins redelijk voorstel. Het zijn immers juist de miljonairs die zich die extra bijdrage kunnen veroorloven. Bovendien gaat het om een verschuiving van nog geen 0,3 procent van de rijksbegroting. In het geheel van de overheidsfinanciën is dat een betrekkelijk bescheiden bedrag.

Het voorstel is bovendien al behoorlijk afgezwakt om D66 en CDA tegemoet te komen. Mensen die jaarlijks meer dan 60.000 euro aan rendement uit hun vermogen halen, gaan over het bedrag daarboven iets meer belasting betalen. Ook willen de partijen ervoor zorgen dat bedrijven minder makkelijk belasting kunnen ontwijken. Met het geld dat dit oplevert, willen ze de inkomstenbelasting voor mensen met een lager inkomen verlagen.

Het gaat dus niet om mensen met een bescheiden spaarpotje die worden aangepakt, maar om de lui die aanzienlijke inkomsten uit hun vermogen halen. Voor de allerrijksten is die extra bijdrage bij wijze van spreken niet meer dan een fooitje.

Mag ik er bovendien op wijzen dat Nederland helemaal geen land is waar inkomsten uit vermogen uitzonderlijk zwaar worden belast? Integendeel. Uit cijfers die ook aan de Tweede Kamer zijn voorgelegd, blijkt dat Nederland op dit punt helemaal onderaan bungelt. Van alle 27 EU-landen haalt Nederland het kleinste deel van zijn belastinginkomsten uit belastingen op vermogensinkomsten. Nergens anders in de Europese Unie is dat aandeel zo laag. Dat is toch een uiterst opmerkelijk gegeven.

Tijdens de verkiezingscampagne riep de VVD voortdurend dat werken moet lonen. Maar zodra er een voorstel ligt om de belasting op arbeid te verlagen en grote vermogens iets zwaarder te belasten, geeft de partij niet thuis. Dan komt ons vestigingsklimaat volgens Yesilgöz acuut in gevaar en staat de Nederlandse economie op het punt van instorten.

Intussen kunnen sommige Nederlanders hun boodschappen nauwelijks betalen, vinden ze geen betaalbare woning of krijgen ze niet de zorg die ze nodig hebben. Daarover hoor je de VVD aanzienlijk minder ophef maken. Maar zodra de fiscale belangen van de rijkste Nederlanders in het geding zijn, is de partij bereid het hele kabinet op te blazen.’

Vissen in de immigratievijver

‘De VVD heeft er de afgelopen jaren een gewoonte van gemaakt om kabinetten te laten vallen of daarmee te dreigen zodra iets haar niet zint. De VVD en stabiel landsbestuur hebben werkelijk niets meer met elkaar te maken. Ironisch genoeg presenteerde de partij zich decennialang als de hoeder van bestuurlijke stabiliteit. Tegenwoordig lijkt ze vooral een garantie voor bestuurlijke chaos.

De ellende begon met de val van Rutte IV in 2023. De VVD blies dat kabinet op vanwege de kwestie van de nareizigers. De partij wekte de indruk dat Nederland werd overspoeld door familieleden van vluchtelingen. Het bleek volstrekte flauwekul: de cijfers bleken die voorstelling van zaken helemaal niet ondersteunden.

Vervolgens zette Yesilgöz de deur open voor samenwerking met Geert Wilders. Een historische blunder. Daarmee haalde de VVD de politieke brandstichter binnen die ze jarenlang buiten de deur had gehouden. Ook Ruben Brekelmans steunde die koers. Het resultaat was het buitengewoon instabiele kabinet-Schoof, dat Nederland aanzienlijke schade heeft toegebracht. En nu dreigt de VVD opnieuw een kabinetscrisis te veroorzaken.

Je zou toch denken dat men op een gegeven moment iets leert van de eigen fouten. Maar daar merk ik bij de VVD bijzonder weinig van.

Onder Yesilgöz is de partij steeds verder naar rechts opgeschoven. Kennelijk heeft men in de VVD-top ontdekt dat er onder de aanhang van Wilders een enorm electoraal potentieel ligt. Misschien hebben allerlei machtige figuren achter de schermen gedacht: potverdorie, wat zitten daar veel kiezers. Daar moeten wij ook eens gaan vissen.

Maar wie voortdurend in dezelfde vijver als Wilders vist, neemt uiteindelijk ook diens politieke methoden over. Dan gaat het niet meer om behoorlijk bestuur en proberen samen te werken, maar om dreigementen, blokkades en het voortdurend op scherp zetten van de verhoudingen.

Daarmee heeft de VVD haar traditionele liberale koers grotendeels verlaten. Dat meer gematigde VVD-kiezers hun toevlucht hebben gezocht bij Bontenbal en Jetten, verbaast mij dan ook geen moment.’

Een fundamentele reset

‘Als een kabinet niet functioneert omdat één partij de samenwerking voortdurend blokkeert, moet je misschien concluderen dat die partij eruit moet. En het ligt nogal voor de hand welke partij dat in dit geval is.

D66 en het CDA kunnen best eens kijken of er met andere partijen iets te beginnen valt. Met PRO bijvoorbeeld. Yesilgöz doet alsof die partij een verzameling levensgevaarlijke, gewelddadige leninisten is. Er zullen vast politieke verschillen zijn, maar daarvoor voer je nu juist onderhandelingen. Dat is tenslotte waar politiek voor bedoeld is.

Zo’n kabinetsreconstructie wordt ongetwijfeld een ingewikkelde onderneming. Ook een andere coalitie zal voortdurend steun moeten zoeken in de Tweede Kamer. Maar dat moet het huidige minderheidskabinet ook. Het zou al een verbetering zijn als je dan misschien met partijen aan tafel zit die wél bereid zijn samen te werken en compromissen te sluiten.

Nieuwe verkiezingen lijken mij in ieder geval een buitengewoon slecht idee. We hebben in 2023 verkiezingen gehad, in 2025 opnieuw en straks misschien alweer in 2027. Een land moet ook nog bestuurd worden. Als we iedere twee jaar naar de stembus moeten omdat er weer een kabinet valt, is dat een beschamend zwaktebod. Nederland begint zo langzamerhand op een bananenrepubliek te lijken.

Bovendien staat PRO er in de peilingen momenteel gunstig voor. Laat de VVD maar eens een tijdje oppositie voeren. Dat biedt de partij een uitstekende gelegenheid om uit te zoeken wat er nog over is van haar liberale beginselen. Misschien ontdekken ze die ergens achterin een kast op het partijbureau.’