Frankrijk staat bij veel Nederlanders te boek als een ideale vakantiebestemming. Een paar weken per jaar leven ze er ‘als God in Frankrijk’. Maar de inwoners zelf denken veel negatiever over hun land. Ze behoren tot de grootste pessimisten van Europa.

Uit Maarten! 2026-1. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Bas Rosmalen uit Veenendaal vertelde me eens hoe hij in de jaren zestig als kind voor het eerst op vakantie ging naar Frankrijk. Met zijn zusje en ouders in de auto, over de Autoroute du soleil richting het zuiden, naar de camping. De tent werd opgezet aan een meertje. Ze zaten in het bos, uitkijkend op rotsen. Zoveel moois had hij nog nooit gezien. Met de Franse toeristen op de camping werd een potje jeu de boules gespeeld. De Nederlandse kampeerders hadden hun eigen voorraadje bier en hagelslag meegenomen. ‘Alles wat we leuk vonden was er.’ De herinneringen van Bas Rosmalen horen bij
het collectieve geheugen van generaties Nederlanders.

‘We reden met de Simca 100, een geleende tent en een flapperend imperiaal naar Le Lavandou,’ schrijft ‘Jasper’ op de forumpagina van camping-Frankrijk.nl, in de rubriek ‘Hoe deden we dat vroeger?’. Op die webpagina wemelt het van de herinneringen vol weemoed. Het gaat er over vouwcaravans en koelboxen,
over papieren Michelin-landkaarten en plastic klapstoeltjes, en ook over ‘koken op een tweepittertje’ en ‘een rond gat in een plank boven een kuil’. Inmiddels doen de meeste kampeerders aan ‘glamping’. De tweepitter op gas onder de luifel is vaak ingeruild voor een inductie-kookplaat in een chique airbnb in Parijs. Maar de reputatie van Frankrijk als idyllische bestemming is onaangetast. Nog steeds is het land een van de populairste vakantiebestemmingen. En nog steeds zien Nederlanders Frankrijk als een – met de auto makkelijk bereikbaar – paradijs.

Een strand in Zuid-Frankrijk, 1981.

De Fransen zelf hebben een heel ander beeld van hun land. Ze zijn somber en hebben weinig vertrouwen in de toekomst. Ter illustratie een paar cijfers. In de beroemde World Happiness Index staat Frankrijk op de 33ste plaats. Best verrassend voor een topbestemming. Zelfs de Polen, die naast oorlogsgebied Oekraïne wonen, en de Mexicanen, die met bloederig drugsgeweld te maken hebben, vinden zichzelf gelukkiger dan de Fransen. Nederlanders staan in die index op de vijfde plaats en horen tot de gelukkigste mensen op aarde.

Het Franse onderzoekscentrum Cepremap brengt regelmatig in kaart hoe de Fransen zich voelen. Het laatste rapport, over 2024, rept zonder omwegen over een algehele somberheid. De wetenschappers hebben het letterlijk over het ‘langdurig pessimisme’ van de Fransen. De Olympische Spelen in Parijs, in de zomer van 2024, zorgden voor een korte opleving. ‘Maar daarna daalde het vertrouwen in de toekomst weer fors.’ Eind 2024 bereikte het pessimisme een dieptepunt, ‘het laagste niveau sinds 2016’.

Mentaliteitsprobleem

De nationale depressie uit zich zelfs in het huishoudboekje. De Fransen sparen namelijk als nooit tevoren. De opgetelde spaartegoeden bereikten eind 2024 hun hoogste niveau sinds de jaren zeventig. Die spaarzaamheid komt voort uit angst. ‘Mensen zijn ongerust vanwege alle crises die zich opeen hebben gestapeld, van covid via de inflatie tot aan de oorlog in Oekraïne,’ zei econoom Philippe Crevel.

Fransen houden van klagen

De vraag is: waarom? Frankrijk is een prachtig land. Het is een grootmacht met kernwapens en een permanente VN-zetel. De economie is robuust. Het sociale stelsel is weelderig. En Franse haute couture, wijn en luxe worden wereldwijd gretig geconsumeerd en gekopieerd. Waarom zouden Fransen dan ongelukkiger zijn dan Nederlanders, Polen en Mexicanen? Ik ging zelf eens als journalist de straat op en vroeg het aan willekeurige Fransen. Naast veel voorspelbare antwoorden – koopkracht, terreuraanslagen, wantrouwen in de politiek et cetera – gaven veel mensen ook een verrassend antwoord: ‘Omdat we van klagen houden.’ Zet twee Fransen voor een dinertje aan tafel, laat ze praten over de staat van het land, en je krijgt gegarandeerd een deprimerende avond.

Dat werd zelfs wetenschappelijk bevestigd door Cepremap-onderzoekster Claudia Senik. Zij kwam al jaren geleden met twee opvallende bevindingen. Migranten in Frankrijk zijn niet ongelukkiger dan migranten in andere landen. En: Fransen die emigreren zijn in het buitenland ongelukkiger dan andere Europeanen die zijn geëmigreerd. De conclusie van Senik was dat de somberheid en het pessimisme veroorzaakt worden door de Franse mentaliteit en de Franse cultuur. Het wordt ze met de paplepel ingegoten. Het zit in hun hoofd. ‘Als het welzijn van de Fransen een prioriteit is van politici, zouden ze eens goed naar de rol van het onderwijs moeten kijken,’ schreef Senik in dagblad Le Monde.

Het was een constatering die ik als correspondent in Frankrijk lang heb geloofd en ook heb uitgedragen. Fransen klagen zichzelf het graf in omdat ze zo zijn opgevoed. Ze zijn chronisch ontevreden – of het nou goed of slecht gaat met Frankrijk. Maar de laatste jaren is de situatie in Frankrijk veranderd. De huidige ontevredenheid gaat ergens over en wordt ook onderbouwd door feiten. Kort door de bocht: de Fransen hebben het gevoel dat de voorzieningen in het land achteruit hollen, terwijl ze zich blauw betalen aan belastingen en premies. En Franse politici beloven steeds meer, maar komen die beloftes steeds minder na.

Nu hoor ik u denken: dat kennen we. Boze burgers zijn er ook volop in Nederland en andere westerse landen. Maar in Frankrijk is de onvrede aanzienlijk groter, blijkt uit cijfers. En Frankrijk is een economische en politieke grootmacht in Europa, dus de gevolgen kunnen ook groter zijn. Onderzoeksbureau Ipsos ondervroeg eind vorig jaar inwoners van dertig landen in de wereld. En in niet één land was de stemming zó zwaarmoedig als in Frankrijk. ‘Gaat het in uw land de goede of de slechte kant op?’ was de vraag. In Frankrijk zei 90 procent van de ondervraagden: de slechte kant. Nergens anders in die dertig landen was er zoveel pessimisme. In Nederland vond ‘maar’ 72 procent dat het niet goed gaat met het land.

Demonstratie tegen pensioenhervormingen. Parijs, 5 juni 2025.

Medische woestijn

Terug naar de oorzaak. Het is geen geheim dat Frankrijk een van de westerse landen is met de hoogste lastendruk. De OESO zette de cijfers van bijna veertig rijke landen op een rij. ‘Nergens anders wordt het salaris van een getrouwde alleenverdiener met twee kinderen zó zwaar belast als in Frankrijk,’ was de conclusie over 2024. Van elke 100 euro brutosalaris verdwijnt gemiddeld iets meer dan 45 euro in de staatskas ‘dankzij’ premies en belastingen. Dat zou draaglijk zijn als er ook evenredig veel voorzieningen tegenover staan: je betaalt veel, maar je krijgt er ook veel voor terug. Dat is niet zo, vinden de Fransen. Twee goede voorbeelden zijn de zorg en het onderwijs.

6 miljoen mensen hebben geen huisarts

Ik zal u hier niet vermoeien met schrikbarende verhalen over aftandse openbare Parijse ziekenhuizen waar vooraanstaande artsen moeten werken in kamertjes met afbladderende verf en waar niet eens zeep in de toiletten is. Het tekort aan Franse (huis)artsen is al sprekend genoeg. De Franse overheid heeft bijna 90 procent van het land uitgeroepen tot ‘medische woestijn’, wat wil zeggen dat het aantal artsen er tekortschiet. In 2024 beschikten 6 miljoen Fransen (bijna 10 procent van de bevolking) niet over een huisarts. Daar is vorig jaar een actieplan voor opgesteld – maar de regering die daarmee kwam is inmiddels niet meer aan de macht. Tekorten aan artsen zijn er in veel landen, maar opnieuw springt Frankrijk eruit als een van de landen met de slechtste score. ‘Het aantal artsen afgezet tegen de bevolkingsomvang is het laagst in Luxemburg en Frankrijk,’ schreef de OESO over haar 38 lidstaten. Uit Eurostat-cijfers blijkt bovendien dat de ‘medische vergrijzing’ een probleem vormt voor de toekomst.

Franse huisartsen keren terug van hun pensioen bij gebrek aan opvolgers. Albi, 15 juni 2023.

Frankrijk hoort in Europa bij de landen met de grootste groep artsen van 55 jaar en ouder. Nederland hoort bij de groep met de meeste artsen die jonger zijn dan 35. In de Bourgogne begonnen ze al jaren geleden met het werven van buitenlandse artsen. Er was zelfs een Nederlander in de regio die daar, in samenspraak met de autoriteiten, specifiek en met succes Nederlandse medici voor zocht. Ze mochten zich met flinke fiscale en logistieke voordelen vestigen in dorpjes zonder dokter. Inmiddels is 18 procent van de artsen in Frankrijk van buitenlandse afkomst, waarmee Frankrijk op de zesde plaats staat van 38 landen die de OESO rangschikte op meeste buitenlandse artsen.

Een ander voorbeeld is het onderwijs. De OESO houdt bij hoe kinderen scoren op basisvaardigheden in de klas, de zogeheten PISA-test. Van de 85 onderzochte landen in 2024 eindigden Franse kinderen op een treurige 28ste plaats bij ‘lezen’ en de 23ste plaats bij ‘wiskunde/rekenen’. Per jaar gaan bijna 80.000 Franse kinderen zonder diploma van school. De jeugdwerkloosheid in Frankrijk ligt volgens Eurostat op 18 procent; in Nederland is dat nog geen 9 procent. In de bekende Shanghai Ranking van beste universiteiten in de wereld verschijnt Frankrijk pas voor het eerst op de dertiende plaats, met de Paris-Saclay Universiteit. Op de 43ste plaats staat de wereldberoemde Sorbonne Universiteit, die het blijkbaar meer moet hebben van haar aloude heroïsche reputatie – mei 1968 – dan van de huidige wetenschappelijke prestaties.

De problemen in de zorg en het onderwijs zijn niet nieuw. Franse en internationale onderzoekers wijzen
er al jaren op. Maar de problemen verdwijnen niet. Politici in Parijs steken hun kop in het zand voor serieuze en structurele kwesties die in de Bourgogne of nog verder weg van de hoofdstad spelen. Nog erger: ze komen met mooie praatjes en weinig daden.

President Emmanuel Macron bezoekt een basisschool in Parijs, 5 april 2024.

Symboolpolitiek

Marseille is een mooi voorbeeld. De stad aan de Middellandse Zee heeft te maken met grote armoede, achterstallig onderhoud van gebouwen en een volledig uit de hand gelopen drugshandel. Verzekeraar Axa waarschuwde klanten dat het een van de gevaarlijkste steden in Europa is. In 2021 legde president Emmanuel Macron daarom maar liefst 5 miljard euro op tafel om er ‘scholen, transport, huisvesting en veiligheid’ te verbeteren. Ruim twee jaar later veegde de Franse Algemene Rekenkamer volledig de vloer aan met het plan. Er was nog niets bereikt en niets was goed geregeld. Er waren geen concrete doelstellingen, geen tijdsplanning, geen werkplan, geen visie. Sterker nog: na twee jaar bestond er nog steeds geen enkel document waarin werd vastgelegd of uitgewerkt hoe Marseille er dan weer bovenop moest komen met die 5 miljard euro: ‘Het enige dat bestaat is de toespraak die de president hield,’ aldus de Rekenkamer.

90 procent van de Fransen heeft geen vertrouwen in politieke partijen

De banlieues zijn een vergelijkbaar pijnpunt. Al decennia hopen de problemen in Franse achterstandswijken zich op. Soms zijn er explosies van geweld, breken rellen uit of worden politiemensen aangevallen, en dan zegt iedereen dat er iets moet gebeuren. Maar een serieuze aanpak kwam er nooit.

De Franse Senaat deed in 2023 en 2024 onderzoek naar drugshandel en presenteerde alarmerende conclusies. Niet alleen de grote steden hebben ermee te maken, maar tegenwoordig ook kleine gemeenten en zelfs het platteland. Steeds vaker zijn er liquidaties op straat, steeds vaker zijn de daders nog tieners, en de Senaat waarschuwde zelfs voor toenemende corruptie onder ambtenaren.

Sindsdien worden regelmatig bewapende politie-eenheden drugswijken ingestuurd, met televisieteams die deze zogeheten daadkracht mogen filmen. Maar een structurele aanpak, een visie op de problematiek: daar wordt door de regering nauwelijks over gesproken, laat staan over een echte oplossing.

Clichy-sous-Bois, een banlieue van Parijs, 2017.

Symboolpolitiek is er wel volop. Het Franse parlement besloot eind vorig jaar om een omstreden belasting op luxejachten te handhaven. Die maatregel werd jaren geleden ingesteld door president Macron om aan ‘gewone’ Fransen te laten zien dat ook de rijkste Fransen in de buidel moeten tasten. Het plan zou 10 miljoen per jaar opbrengen, was de belofte. Maar de Franse bezitters van luxejachten besloten als reactie bijna allemaal om hun bootje dan maar officieel in het buitenland te vestigen. Er bleef geen drijvend vlot meer over om te belasten. In 2025 was de opbrengst van de luxebelasting een schamele 60.000 euro in plaats van de beloofde 10 miljoen. Toch werd de maatregel dus verlengd. Door politici die zich gedragen als keizer zonder kleren.

Terwijl ze bezig waren met die zinloze belastingen werden politici het maandenlang niet eens over belangrijke zaken (de begroting voor 2026, bezuinigingen). Ook mist ‘grootmacht’ Frankrijk de boot waar het innovatie en vernieuwing betreft. De Verenigde Staten lopen voorop op het gebied van IT en AI, de Chinezen verkopen de meeste elektrische auto’s. Parijs wordt links en rechts ingehaald en kijkt inert toe als een verlamde patiënt.

Moet ik nog toevoegen dat Frankrijk al vijftig jaar een begrotingstekort heeft en dat de staatsschuld sinds de jaren zeventig omhoogschiet? ‘Politiek geruzie legt de chronische financiële zwakte van Frankrijk bloot,’ schreef de Financial Times vorig jaar. ‘In 2024 was het Franse begrotingstekort het hoogste in heel de eurozone.’

Als Fransen nu klagen, doen ze dat dus met een reden. Frankrijk piept en kraakt. Bijna nergens anders betalen de inwoners zoveel mee aan de verzorgingsstaat en krijgen ze er zo weinig voor terug. Dat is zorgwekkend. Want de Fransen zijn niet alleen ontevreden over hun politici. Ze keren zich af van de politiek. Dat is niet typisch Frans, Europeanen zijn op grote schaal ontevreden over hun politici. Maar opnieuw hoort Frankrijk bij de landen onderaan de ranglijst. Maar liefst 65 procent van de bevolking was in 2024 ontevreden over de democratie, blijkt uit internationaal onderzoek van het Pew Research Center. In Nederland gold dat voor iets meer dan 40 procent, in Duitsland voor zo’n 45 procent.

Onderzoekscentrum Cevipof vroeg de Fransen vorig jaar of ze nog vertrouwen hebben in politieke partijen. Zo’n 90 procent zei ‘nee’. Vertrouwen in de Tweede Kamer? ‘Nee,’ zei 80 procent. De Franse democratie staat op een gevaarlijk keerpunt door de oplopende frustraties van burgers die van de overheid resultaten verwachten, schrijven prominente Franse politicologen in hun vorig jaar verschenen boek French Democracy in Distress.

Daar merk je op de Franse camping niet veel van. Maar weet dus wel dat Frankrijk anno 2026 trilt en beeft op kleine afstand van al die kampeertentjes, meertjes, bossen en rotsen – oftewel: van ‘alles wat we leuk vonden’, zoals Bas Rosmalen uit Veenendaal het zei.