‘Veroudering geldt nu als een ziekte’

DOOR MAARTEN VAN ROSSEM EN GEERTJE DEKKERS

Veel langer leven, en vooral veel langer gezond blijven. Volgens verouderingsspecialist Andrea Maier kan het. Maar dan moeten we wel onze spieren trainen, legt ze uit aan een tegenstribbelende Maarten. ‘Op mijn leeftijd vind ik het al heel wat dat ik mijn onderbroek kan aantrekken zonder te gaan zitten.’

Uit Maarten! 2020 – 4. Bestel het nieuwe nummer voor het hele interview.

Op drie continenten onderzoekt internist en hoogleraar ouderengeneeskunde Andrea Maier de aftakeling van het menselijk lichaam, en manieren om die te voorkomen. Want volgens Maier, verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, de Nationale Universiteit van Singapore en de Universiteit van Melbourne, kan de mens tot ruim voorbij de honderd gezond blijven. Daar is wel de nodige training voor nodig. En als het aan Maier ligt, komen er in de toekomst technische hulpmiddelen bij, en preventieve medicatie. Binnenkort laat ze proefpersonen vanaf een jaar of veertig geneesmiddelen slikken om de verouderingsziekte dementie te voorkomen.

 

Maarten: ‘U hebt ooit gezegd dat ouderdom een ziekte is. Die uitspraak impliceert dat het te genezen is, maar we weten allemaal dat op het leven de dood volgt. Wat bedoelt u met die uitspraak?’

Andrea Maier: ‘Hoe fijn zou het zijn om verouderingsziektes, zoals dementie, te bestrijden? Daar gaat het mij om. Ik wil dat we langer gezond leven en daarom wil ik de gemeenschappelijke oorzaak achter die ziekten aanpakken. En dat is veroudering.

Er bestaat een wereldwijd overzicht van ziekten, de International Classification of Diseases, en sinds 2018 staat veroudering daarin. Dat betekent dat veroudering nu meetelt als ziekte, en dat is goed voor het onderzoek.

Ik ben blij dat ouderdom nu in de lijst staat, want mijn vakgebied, de ouderengeneeskunde, bevindt zich nog in de puberteit. Toen ik geneeskunde studeerde, van 1996 tot 2003, heb ik heb geen enkele les gehad in geriatrie of veroudering. Inmiddels verandert dat en hebben we in Nederland een paar hoogleraren op dat vlak. Maar de omvang van het vakgebied is nog steeds maar een fractie van andere disciplines, zoals neurologie, cardiologie of interne geneeskunde.’

Maarten: ‘En dat terwijl we steeds meer ouderen hebben. Komt het misschien doordat de geneeskunde – net als bijvoorbeeld de geschiedschrijving – is opgedeeld in kleine specialismen? Veroudering is een breedspectrumprobleem, dus misschien past die niet goed in de huidige aanpak van de geneeskunde?’

Maier: ‘Voor onderzoek naar ouderen heb je een andere methode nodig dan nu vaak wordt gebruikt. Neem onderzoek naar medicijnen. Dat gebeurt doorgaans met een homogene groep proefpersonen die verder geen onderliggende gezondheidsproblemen hebben. Dat maakt het onderzoek overzichtelijk. Maar de ouderen die de geneesmiddelen uiteindelijk gebruiken, hebben vaak wel onderliggende problemen, en het is dus belangrijk om te weten wat dan het effect van medicatie is. Bovendien slikken veel ouderen meerdere middelen, terwijl vaak niet is uitgezocht of die elkaar beïnvloeden.

Om daar iets aan te doen zijn de afgelopen vijf jaar meer onderzoeken begonnen onder ouderen. Die groep is heterogeen, want er zijn grote verschillen in de manier waarop mensen verouderen. Dat maakt het onderzoek wat moeilijker, maar dat betekent niet dat je het niet moet doen.’

Maarten: ‘Met uw onderzoek wilt u ons langer gezond houden en u hebt een boek geschreven over ons lichaam met de titel Eeuwig houdbaar. Maar de dood laat zich niet elimineren.’

Maier: ‘Er zijn onderzoekers die zeggen dat we onsterfelijk zijn, dat we eeuwig kunnen leven. Ik hoor daar niet bij, want mijn brein kan niet bevatten wat het zou betekenen om oneindig de tijd te hebben. Ik zou dan mijn levensdoel kwijtraken.

Neem de afgelopen maanden. Ik werkte tot vorige week in het Royal Melbourne Hospital toen de stad zwaar werd getroffen door corona. Op een gegeven moment was 80 procent van mijn patiënten besmet, en 40 procent van die besmette personen overleed. Het was keihard werken, en intussen leefden we in een zeer strenge lockdown. Buiten mijn werk mocht ik niemand zien.

In die zware maanden heb ik ernaar uitgekeken om weer uit de lockdown te gaan en mijn man, die momenteel in Nederland woont, te zien en dat hielp me om gaande te blijven. Het heeft ermee te maken dat ik weet dat mijn man en ik maar een eindige tijd samen hebben. Misschien is het vijftig jaar, misschien wel honderd – dat maakt niet uit. Doordat onze tijd beperkt is kan ik ergens naar uitkijken en bezig blijven. Als we eeuwig zouden kunnen leven, zouden we dat verliezen. Het maakt dan immers niet uit of je iemand een tijdje niet ziet: je hebt toch letterlijk alle tijd.’

 

‘Als ik oneindig zou leven, zou ik mijn levensdoel verliezen’

 

Maarten: ‘Hoe is het om na die strenge lockdown weer in Nederland te zijn?’

Maier: ‘Het heeft me veranderd. Ik vind het nu ontzettend druk hier. Gisteren was ik voor een interview in Amsterdam en dacht: jongens, ik kan deze drukte niet meer aan. Inmiddels ben ik 48 uur terug in Nederland en begint het een beetje te wennen. Maar dat wij hier samen zitten was in Melbourne ondenkbaar. Thuis mocht je geen bezoek ontvangen en met anderen wandelen was ook verboden. Per dag mocht je één uur naar buiten, binnen vijf kilometer van je huis. En dat werd gecontroleerd; de politie stond regelmatig voor de deur. De dag dat ik vertrok, was in heel Australië slechts één nieuwe coronapatiënt te melden. Van 5000 à 6000 per dag ging het aantal terug naar vrijwel geen.’

Maarten: ‘Verandert de corona-epidemie iets aan de ouderengeneeskunde?’

Maier: ‘Omdat bij corona leeftijd een rol speelt, worden andere medici verleid leeftijd mee te nemen in hun onderzoek. Hartspecialisten hebben bijvoorbeeld uitgezocht dat een eiwit op hartcellen – ACE2, heet het – werkt als een trede voor corona om cellen binnen te komen. Het ACE-gehalte verandert met de leeftijd en dat verklaart waarom corona vaker hartcellen van ouderen beschadigt dan van jongere mensen.

Zo is er nu een groep bezig meer naar ouderen te kijken, omdat ze willen weten wat corona met het lichaam doet. Op die manier wordt de biologie van de veroudering vernieuwd en aantrekkelijk gemaakt voor andere onderzoekers.’

Maarten: ‘In uw boek Eeuwig houdbaar legt u veel nadruk op het belang van lichamelijke oefening en het onderhoud van het lichaam. We weten allemaal dat we niet moeten roken en drinken als we oud willen worden, en wel moeten bewegen. Maar ik las ooit over de oudste persoon van Nederland, een vrouw, die er een niet bepaald gezonde levensstijl op na hield. Dat frappeerde mij.’

 Maier: ‘Als je honderd haalt met een ongezonde levensstijl, als je bijvoorbeeld rookt, kan je lichaam daar blijkbaar goed tegen. De mensen die daar niet tegen kunnen, zijn op die leeftijd al weggevallen. Als je dus eenmaal die leeftijd hebt bereikt, is de levensstijl niet meer zo heel belangrijk.’

‘Als je eenmaal honderd bent, is je levensstijl niet meer zo belangrijk’

Maarten: ‘Ik reken dit graag naar mezelf toe. Als ik honderd word, kan ik dus rustig weer roken.’

Maier: ‘Maar dan moet u eerst honderd worden.’

Maarten: ‘Dan heb ik de pech dat ik geen vrouw ben. Die worden gemiddeld een paar jaar ouder dan mannen. Het lijkt me enorm interessant om te onderzoeken hoe dat komt.’

Maier: ‘Sorry, maar dat ben ik niet met u eens. Als je kijkt naar Europese cijfers, dan is het verschil misschien vier of vijf jaar. Dat is maar weinig. Ik wil het gezonde leven met veel meer dan een paar jaar verlengen.’

 

Benieuwd naar het hele interview en de gezondheidsadviezen die Maarten ontvangt? Bestel het nieuwe nummer.

 

Gerelateerde artikelen

De sterke man faalt

Nee, de kiezers hebben niet altijd gelijk

Mallemolens

Welkom bij Maarten!

Maarten van Rossem is 's lands bekendste historicus en Amerikadeskundige. Hij is een veelgevraagd commentator op radio en tv en heeft een eigen blad: Maarten!. Verwacht diepgravende interviews, scherpe analyses en verrassende opinies.

Maak nu gratis kennis met onze journalistiek. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ruim tien jaar Maarten! gebundeld. Lees bijvoorbeeld waarom Baudet gelijk heeft als hij zegt Fortuyns erfgenaam te zijn, wat Maarten van het Nederlandse onderwijs vindt en hoe Amerika het IS-monster gecreëerd heeft.

Wilt u de beste verhalen uit Maarten! in uw mailbox ontvangen? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.