Terwijl Trump huishoudt in Amerika, moet de Democratische Partij de oogst van Trump 2.0 afwachten. Alles wat niet functioneert, zal straks op Trump geschoven worden. Profiteer van de obstakels die hij uit de weg ruimt, herstel straks wat nodig en nuttig is. Kom met een visie en pak die in een slogan die álle Amerikanen omvat.

Openingsbeeld Alexandria Ocasio-Cortez en Bernie Sanders mobiliseren hun achterban tijdens de fight oligarchy-tour. Los Angeles, 12 april 2025.

Uit Maarten! 2025-3. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Sinds ze het presidentschap verkwanselden, lijken de Democraten verdwaasd, verdwaald en verloren. Iedereen neemt hen de maat, met welwillende sympathie, machteloos medelijden of onverholen genoegen. Het is tijd om de partij koel en hard te analyseren, om de Democraten te plaatsen in het tijdsgewricht en te kijken hoe verder te gaan.

Als kiezers de Democratische Partij op dit moment laag waarderen dan is het omdat ze zijn voorgelogen. De partij liet toe dat rollatorman Biden alle alternatieven voor zijn gedoemde campagne afsloot tot het te laat was. De kiezers vonden Biden begin 2023 in elke opiniepeiling al te oud. Maar hij ging stug door en de partij liet het gebeuren. Wie klaagt dat de Republikeinen dansen naar het pijpen van Trump, moet erkennen dat de Democraten dat zelf deden voor Biden en zijn disfunctionele omgeving.

Even nog in de achteruitkijkstand: programmatisch was er niet zo veel mis. Goede milieuwetgeving, investeringen in infrastructuur, sociale wetgeving. Daar kun je campagne op voeren. Niet op inflatie en de exploderende immigratie en al helemaal niet op het ontkennen ervan. De bangmakerij voor Trump was een zwaktebod. Diens overwinning was vooral de nederlaag van de Democraten.

Kamala Harris geeft haar verkiezingsnederlaag toe. Washington, 6 november 2024.

Het heeft geleid tot handenwringen, slapeloze nachten, verwijten en een zwak zelfbewustzijn. Nu zijn Democraten van huis uit zorgelijke types, altijd en overal. Dit zijn echter ook normale gevoelens voor een verliezende partij, zeker bij winbare verkiezingen. Vraag het Dukakis in 1988, Al Gore in 2000, Kerry in 2004. Nog maar zo kort terug als 2012 lag ook de Republikeinse Partij op apegapen. Daarom het eerste advies: laat je niet gek maken.

Negeer de klacht dat je de Democraten nauwelijks hoort terwijl Trump met een sloopkogel de overheid afbreekt en Amerikanen tegen elkaar opzet. Die relatieve stilte klopt, maar is verstandig. Het voelt heel lang, maar feit is dat Trump 2.0 pas net van start is. Te kort voor effectieve oppositie. Zie het als het waden in de branding. Als een golf op je afkomt moet je meebewegen om niet kopje onder te gaan. Pas als hij voorbij is of het tij uitgaat, kun je veilig verder gaan. In goed Nederlands: je moet niet tegen de wind in pissen. Wie te vroeg een item aankaart, wordt weggevaagd door Trumps leugens en buitengewoon effectieve manipulatie van de media.

Niettemin was het geïnspireerde, enthousiaste en agressieve antwoord op het herindelen van kiesdistricten door Texas goed voor de Democraten. Je zag politici erop duiken, zich realiserend dat ze eindelijk iets hadden om zichzelf te profileren als strijders. En passant konden ze ook de boodschap concreet maken dat de Republikeinen de democratie bedreigen. Het is een begin.

Kruit drooghouden

Maar laten we realistisch zijn. Trump, wat je ook van hem vindt, gaat Amerika veranderen. Geen president sinds Franklin Roosevelt heeft zoveel in gang gezet. Niet alles gaat werken, niet alles levert op wat was verwacht en veel zal mislukken, maar we moeten Trump 2.0 niet onderschatten. De chaos, de destructie, de ondermijning van de rechtsstaat en democratische processen zullen blijvende schade opleveren.

De niet-MAGA- kiezer die enkel Trump stemde vanwege inflatie en de leugenachtigheid van Bidens hofhouding of de magere boodschap van Kamala Harris, moet nog gaan voelen wat die stem heeft aangericht,

Advies: laat Trump maar Trump zijn en val hem alleen aan als het werkelijk wat kan opleveren. Zijn beleid heeft gevolgen en die zullen doorwerken. Als de kiezers er blij mee zijn, is het verstandig je kruit droog te houden. Als ze er niet blij mee zijn ook. Het is oneindig veel beter om de mensen zelf vast laten stellen dat Trump 2.0 niet deugt. En vergeet niet dat Trump altijd zijn eigen grootste vijand is. Er komt een tijd dat zelfs zijn ruggengraatloze partij twijfels krijgt.

Vergeet niet dat Trump altijd zijn eigen grootste vijand is

Ondertussen kunnen de Democraten profiteren van zijn sloopwerk. Trump ruimt een aantal valkuilen op die ze voor zichzelf hadden gegraven. Zo biedt de algehele afschaffing van Diversity, Equality and Inclusion (DEI) een kans om overdreven recht-in-de-leer-zijn bij te stellen. Positieve discriminatie kon wel wat realiteitszin gebruiken. Bedrijven gaan gewoon door met DEI, onder en andere naam, omdat het goed management is. Maar bij de overheid is nu een flink aantal lagen DEI opgeruimd, honderden commissies en functionarissen, sommige overbodig of nutteloos. De Democraten hadden dit nooit kunnen doen.

Laten we eerlijk zijn: de politieke correctheid was doorgeschoten. Niet zo ver als de anti-wokers stelden, maar voldoende om problematisch te zijn –op zijn minst in de ogen van de kiezers. Misschien kunnen we er nu wat doordachter mee omgaan. En fijntjes vaststellen dat Trump nu zijn eigen verbodswoorden heeft ingevoerd, boeken verbiedt en docenten ontslaat. Reactionaire  woke. Cru gezegd: Trump heeft ruimte geschapen om van progressieve hang ups af te komen.

De kettinzaagbenadering van Elon Musk zal voor de Democraten positief uitpakken. Ook de Democraten hadden opschoning van de bureaucratie op de agenda. Al Gore deed het al op een beschaafde manier onder Clinton. Nu zullen burgers ervaren dat er ambtenaren zijn die ze missen, van parkwachters tot aanspreekpunten bij problemen. Alles wat de komende tien jaar niet functioneert of burgers hindert, zal nu op Musk/Trump geschoven worden.

Programmatisch: herstel wat nodig en nuttig is, laat voorgoed weg wat bureaucratisch uitgedijd was. En dan is er de overdreven regulering, van milieuvoorwaarden tot eindeloze obstructierechtszaken: wat minder kan geen kwaad. Dit sluit mooi aan bij een populair boek onder Democraten: Abundance (Overvloed) van de journalisten Ezra Klein en Derek Thompson – zie Maartens bespreking elders in dit nummer. Er zijn zoveel regels dat je niets gedaan krijgt, zelfs als het geld er is. Het daaruit voorvloeiende gevoel dat dingen niet werken leidt tot het cynisme over de overheid. En afkeer van Democraten die niets tot stand brengen.

Klassenstrijd

In het voorjaar van 2025 hadden senator Bernie Sanders en afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) succes met een ander thema: klassenstrijd. Hun ‘fight oligarchy’-tour trok tienduizenden mensen. De twee zagen het goed: er ís sprake van een klassenstrijd in Amerika. Rijk, welgesteld en hoogopgeleid tegen arm, kansloos en gefrustreerd. Opleiding is nu het kenmerk van klassenscheiding.

Hoog opgeleid zit bij de Democraten, laag opgeleid bij de Republikeinen. Het zijn ook andere soorten kiezers. Die zonder hogere opleiding zijn patriottisch en kerkelijk, ook als ze niet in de kerk komen. Ze geloven in het gezin, ook al zijn ze gescheiden of alleen. Ze zijn minder mobiel dan eerdere generaties, deels omdat ze vastzitten in huizen die niets opleveren waarmee ze ergens anders wat kunnen kopen. Ze geloven in hard werk en veilige banen. Ze willen opwaartse mobiliteit, zeker voor hun kinderen. Noem het de Amerikaanse droom.

Er komt een tijd dat zelfs Trumps ruggengraatloze partij twijfels krijgt

Deze mensen vinden dat de Democratische Partij wordt gedomineerd door elites met specifieke belangen en met culturele voorkeuren die buiten de mainstream liggen. Gezeur over identiteit, over ras, over de LHBTQ+ lettersoep. Ze voelen dat hoogopgeleide professionals op hen neerkijken en denken dat zij benadeeld worden ten opzichte van immigranten en minderheden. Ze leven van loonstrookje naar loonstrookje en kunnen noodgevallen zelden opvangen. Ze hebben niets aan programma’s die pas over jaren iets opleveren. Ze werden, in de woorden van de sociologe Arlie Russell Hochschild strangers in their own land. Democraten keken op hen neer, waren neerbuigend en toonde geen respect. Trump bood hen een thuis. ‘I love the poorly educated,’ zei hij in 2016. Het werd wederzijds.

Het gáát om een klassenstrijd, maar het zou zelfmoord zijn het zo te benoemen. Het hele idee van ‘strijd’ tussen delen van Amerika is op dit gepolariseerde moment misschien niet zo verstandig. Want dit is de opdracht voor de Democraten: kom met een programma, met een visie, met een idee over een inclusieve samenleving en hoe die bereikt kan worden. Pak hem in een mooie compacte slogan, die alle Amerikanen omvat of kan omvatten, ook mensen die een andere cultuur en andere waarden hebben dan weldenkende progressieven zichzelf aanmeten.

Zelfs Democratische politici hadden vaak het gevoel dat de partij in de houdgreep zat van activistische groepen en belangenbehartigers die hen dwongen tot omstreden of niet breed gedeelde standpunten. Je een debat laten opdringen of transmeisjes in sportwedstrijden tegen biologische meisjes mogen spelen is een bij voorbaat verloren race. Niets bracht meer schade toe dan Trumps commercial: ‘She is for they/them, I am for you.’

Trump tekent een bevel om transpersonen uit vrouwensport te weren, 5 februari 2025.

Dagelijks leven

Democraten moeten ook leren hun mond te houden, zelfs over onderwerpen die hen aan het hart gaan. Neem abortus. Iedereen weet hoe de Democraten daarover denken. Als het voor een kiezer van belang is, heeft die dat al ingecalculeerd. Laat het maar aan de Republikeinen om anti-abortus standpunten uit te spreken. En neem je eigen mensen niet de maat over wat zij vinden.

Neem klimaat. Voor kiezers die dit aan het hart gaat, is de keuze duidelijk. Je hoeft er niet te veel aandacht aan te besteden, laat de Republikeinen zich maar achter de fossiele industrie scharen en overstromingen en extreem weer uitleggen. Neem illegale immigratie. Kiezers willen beperkte toestroom aan de grenzen, niet per se het oppakken en opsluiten van al aanwezige ongedocumenteerden die nuttig werk verrichten. Laat het aan Trump over om te ver te gaan in zijn wreedheid, maar onderken ook de zorgen van de kiezers.

Democraten moeten het hebben over de onderwerpen waar de kiezer dagelijks mee te maken heeft: kosten van levensonderhoud, ouderdomspensioen, ziektekosten en wonen. Focus niet op de allerarmsten maar ontvouw plannen waar iedereen baat bij heeft en ja, stel de corruptie van Trump en zijn kliek aan de kaak, en impliciet de inkomensongelijkheid. Praat over alle Amerikanen. Cultuuroorlogen zijn niet te winnen, focus op het dagelijks leven.

Cultuuroorlogen zijn niet te winnen, focus op het dagelijks leven

Democraten moeten praktischer zijn. Het is belangrijker verkiezingen te winnen dan gelijk te krijgen. Als daarvoor wat economisch populisme helpt, so be it. Als je sommige social issues moet temperen, oké. Meer podcasts, meer Instagram of TikTok-influencers, campagne voeren op deregulering – accepteer het. Het vereist meer dan enkel communicatie, organisatie en klassieke mobilisatie. Op dit terrein moet de partij zich heruitvinden.

Denk na over buitenlands beleid maar maak het geen groot onderwerp. Ook hier is het goed om de oogst van Trump 2.0 af te wachten. De importheffingen zullen niet populair blijken, Europa dwingen meer aan defensie uit te geven wel. Helaas zal het snoeien in uitgaven voor arme Afrikaanse landen verrassend populair blijken. Poetin en Nethanyahu zijn onpopulair, Israël is geen heilig huisje meer. Trump scoort niet geweldig op dit terrein. Benadruk competentie.

Ten slotte is er het fenomeen politieke partij. In Amerika zijn partijen eerder verkiezingsmachines dan denktanks. Het denken gebeurt elders, zie Project 2025, de fluisteraars van Trump. In die zin is het geruststellend dat beide partijen in opiniepeilingen laag scoren, niet enkel de Democraten. Als het straks om personen gaat, ligt alles anders. Inderdaad, de Democraten hebben in dit stadium geen woordvoerders en geen programma. Dat voelt onaf, maar in plaats van erover te lamenteren moeten we ervan genieten: voor het eerst sinds 2012 domineert niet een bekende, saaie en vaak oude kracht.

We kunnen uitzien naar een jaar van voorverkiezingen, van het afwegen van kandidaten, ze zien gloriëren, ze zien blunderen: heerlijk. De rest komt vanzelf. Want het probleem en tegelijk de oplossing ervan, is dat partijen in Amerika zich plooien naar de kandidaat die de achterban weet te begeesteren. Er zijn Democratische kandidaten genoeg en zodra zich mensen van vlees en bloed presenteren, zal blijken dat de partij dat gezicht aanneemt. Dat kun je armoedig vinden, maar het is de realiteit. En zo pessimistisch hoef je daar niet over te zijn. Enkel geduldig.

Trump spreekt de witte arbeidersklasse aan. Ontmoeting met mijnwerkers in het Witte Huis, 8 april 2025.

Mogelijke leiders

Frontrunners
• Pete Buttigieg (43) – Oud-minister van Transport. Welbespraakt. Gay, getrouwd, twee kinderen.
• J.B. Pritzker (60) – Twee termijnen gouverneur van Illinois. Miljardair.
• Gavin Newsom (57) – Twee termijnen gouverneur van Californië. Gladjakker.
• Josh Shapiro (52) – Gouverneur van Pennsylvania.
• Jared Polis (50) – Twee termijnen gouverneur van Colorado. Gay, getrouwd, twee kinderen.
• Andy Beshear (47) – Twee termijnen gouverneur in diep Republikeins Kentucky.
• Cory Booker (56) – Senator voor New Jersey.
• Chris Murphy (52) – Senator voor Connecticut.

Dark horses 
• Ruben Gallego (45) – Sinds 2024 senator voor Arizona.
• Gina Raimondo (54) – Oud-gouverneur van Rhode Island, minister van Handel onder Biden. Zakenvrouw.
• Alexandria Ocasio-Cortez (35) Afgevaardigde voor New York.

Kansloos 
• Kamala Harris (60) – Oud-vicepresident, presidentskandidaat in 2024.