De leiders van de 32 NAVO-lidstaten kwamen deze week bijeen in Ankara voor een tweedaagse NAVO-top. Maarten van Rossem analyseert de belangrijkste uitkomsten. Verder bespreekt hij de voorlopige oogst van het kabinet-Jetten, dat met het zomerreces voor de deur nog altijd worstelt met hoofdpijndossiers als stikstof en asiel. ‘De echte krachtmeting volgt in september.’

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Donald Trump was nog maar nauwelijks op Turkse bodem of hij zette alweer de toon. Het tweedaagse beraad stond in het teken van de NAVO-steun aan Oekraïne en hogere defensie-uitgaven. Met de toekomst van het bondgenootschap op het spel moest Europa laten zien dat het eindelijk serieus werk maakt van zijn eigen veiligheid en een groter deel van de militaire verantwoordelijkheid binnen de NAVO voor zijn rekening neemt.

Maar de constructieve NAVO-top waarop Mark Rutte had gehoopt, leek met de komst van de rancuneuze Amerikaanse president in eerste instantie te ontaarden in een oprakeling van oude akkefietjes. Rutte deed zijn uiterste best Trumps gemoedstoestand te sussen, maar Daddy had andere plannen. Misschien zat Amerika’s pijnlijke 1-4-nederlaag tegen de Rode Duivels op het WK voetbal hem nog dwars. Feit is dat Trump aanvankelijk niet de intentie leek te hebben vrienden te maken.’

Trumps tirade

‘Tijdens een persmoment voorafgaand aan de besloten vergadering maakte Trump opnieuw duidelijk dat hij diep teleurgesteld is in de NAVO. Volgens hem lieten de Europese bondgenoten Amerika in de oorlog met Iran in de steek. Nog de nacht ervoor had Trump het land opnieuw laten bombarderen, waarmee hij de toch al broze wapenstilstand direct weer op losse schroeven zette. Mag ik nogmaals benadrukken dat al die ellende in het Midden-Oosten geen NAVO-kwestie is. Als Europa verstandig is, laat het zich niet meeslepen in die onbeschrijfelijke incompetentie waarmee de Amerikaanse regering opereert op het wereldtoneel.

Rutte deed zijn uiterste best Trumps gemoedstoestand te sussen, maar Daddy had andere plannen

Ook de Spaanse premier Pedro Sánchez kreeg een flinke veeg uit de pan. Volgens Trump geeft Spanje veel te weinig uit aan defensie en gedraagt het zich als een waardeloze bondgenoot. Natuurlijk haalde hij ook Groenland weer van stal, die territoriale ambitie lijkt hij maar niet los te kunnen laten. In Trumps wereld is het kennelijk slechts een kwestie van tijd voordat de Denen en Groenlanders instemmen met zijn absurde annexatiewens.

Dat Trump Europa verwijt Amerika onvoldoende te steunen in de oorlog met Iran, is op zijn zachtst gezegd een wonderlijke redenering. Sinds Trump aan zijn tweede ambtstermijn begon, is vanuit Washington geen enkel nieuw steunpakket voor Oekraïne meer goedgekeurd en bleven zelfs eerdere toezeggingen liggen. Dat is werkelijk op het misdadige af. Desondanks verwijt hij Europa nu een gebrek aan solidariteit. Logica is nooit Trumps sterkste kant geweest.’

Rutte de fluisteraar

‘Toch blijkt Rutte de kunst van het Trumpfluisteren nog altijd te beheersen. Zodra de NAVO-leiders achter gesloten deuren gaan vergaderen, verstommen Trumps grootste ergernissen. Groenland komt niet meer ter sprake, Spanje evenmin en ook Iran krijgt uiteindelijk een bescheiden plaats in de slotverklaring. Wanneer Rutte en Trump na afloop weer voor de camera verschijnen, spreekt de secretaris-generaal van een succesvolle bijeenkomst en noemt hij de NAVO “stronger than ever”. Volgens Trump heerste er tijdens de vergadering zelfs “tremendous love and tremendous unity”. Het contrast met de sfeer eerder die ochtend kon nauwelijks groter zijn.

Veel nieuws leverde de top uiteindelijk niet op. De belangrijkste conclusies stonden een week eerder al in de uitgelekte conceptslotverklaring. Oekraïne kan de komende twee jaar rekenen op minstens 140 miljard euro aan steun. Die rekening komt grotendeels terecht bij Canada en Europa.

Verder gaan Nederland, Duitsland, Polen en Zweden samen werken aan een Europese onderhoudslocatie voor Patriot-raketten, zodat die sneller kunnen worden ingezet. Trump laat weten dat Amerika overweegt Oekraïne uiteindelijk zelf Patriot-raketten te laten produceren. Dat zou de afhankelijkheid van Amerikaanse leveringen aanzienlijk kunnen verkleinen.

Verder spraken de NAVO-landen zich uiteindelijk ook gezamenlijk uit over Iran. Volgens de slotverklaring mag het land nooit over een kernwapen beschikken en moet de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz worden hersteld.

Al met al kunnen de 31 overige bondgenoten opgelucht ademhalen. De top eindigde zonder al te grote brokken. Met Donald Trump aan tafel is dat bepaald geen vanzelfsprekendheid.’

Jettens zomeroogst

‘Dan nog even naar Den Haag. Ruim vier maanden na zijn aantreden gaat het kabinet-Jetten met een bescheiden opsteker het zomerreces in. Na lang politiek gesteggel ligt er eindelijk een stikstofplan waarvoor een Kamermeerderheid zich heeft uitgesproken. Rond kwetsbare Natura 2000-gebieden komen strengere beschermingszones, melkveehouders moeten ervoor zorgen dat hun veestapel in verhouding staat tot de hoeveelheid grond die zij bezitten, en de overheid trekt miljarden uit om de stikstofuitstoot terug te dringen. Daarmee hoopt het kabinet Nederland eindelijk van het stikstofslot te halen, zodat ook de woningbouw weer op gang kan komen.

Ook op asiel lijkt de grootste bestuurlijke impasse voorlopig doorbroken. De spreidingswet blijft overeind en het kabinet doet ten minste pogingen de vluchtelingenopvang beter te organiseren. Dat lost de migratieproblematiek natuurlijk niet op. Nederland is nu eenmaal een migratieland. De gedachte dat je migratie kunt stopzetten, behoort tot de hardnekkigste politieke illusies van deze tijd. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat men streeft naar een realistisch en uitvoerbaar migratiebeleid. Dat is in ieder geval een aanzienlijk verstandiger uitgangspunt dan de bestuurlijke verlamming die onder het kabinet-Schoof zo vaak de boventoon voerde.

Kortom, hoe gaat het kabinet-Jetten het zomerreces in? Wankel, maar beter dan ik had verwacht. Dat is een meevaller. Toch is enige terughoudendheid geboden. Dit blijft een minderheidskabinet dat voor vrijwel ieder voorstel afhankelijk is van wisselende meerderheden. De echte krachtmeting volgt in september, bij de presentatie van de begroting op Prinsjesdag. Dan zal moeten blijken of dit kabinet ook op de grote financiële dossiers voldoende steun weet te organiseren en de rit kan uitzitten.’

Volg Van Rossems kritische gedachtegang ook via zijn eigen tijdschrift. Maak nu kennis met Maarten! en bestel een losse editie of word abonnee.