Rechts bepaalt het frame

Frans Timmermans, Dilan Yesilgoz en Henri Bontebal te gast bij Café Kockelmann, 24 oktober 2025.

Gepubliceerd op:

Door Alies Pegtel

Journalist Nina Zeelen werkte als redacteur voor radio en tv. Maar ze stopte ermee omdat ze vindt dat Hilversum zijn democratische taak verzaakt. Zeelen richtte het platform Cracking the Frame op om te laten zien dat journalisten dominante frames bewust en onbewust herhalen.

Uit Maarten! 2025-4. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Nina Zeelen plaatst op haar Instagram- en Bluesky-kanalen fragmentjes die tonen hoe programma’s kijkers meevoeren in de dominante rechtse zienswijze op de wereld. Ze ‘kraakt’ de frames. Vrij vertaald is een frame een lens waardoor een politicus mensen naar de werkelijkheid laat kijken. Presentatoren nemen volgens haar vaak kritiekloos de frames van de partijen over en bepalen zo het maatschappelijk debat met een mix van halve waarheden, leugens en gevoelens. Het gaat om welbekende en vaak herhaalde frames, zoals ‘grip op migratie’, ‘haalbaar en betaalbaar klimaatbeleid’ en ‘statushouders die “onze” schaarse woningen wegkapen’.

Een van de succesvolste frames is Geert Wilders’ stelling dat ‘de staatstelevisie’ een links bolwerk is. Al in 2009 gaf de toenmalige NPO-bestuursvoorzitter Henk Hagoort hem gelijk. Hij noemde de actualiteitenprogramma’s van de publieke omroep ‘drie keer de Volkskrant’ en vatte hiermee op zijn beurt de NPO-journalistiek in een frame dat tot op de dag van vandaag beeldbepalend is.

Maar sindsdien is er veel veranderd. In datzelfde jaar 2009 trad WNL toe, die in het omroepbestel een stem geeft ‘aan de brede liberaal-conservatieve stroming in ons land’. Sinds het vertrek van bestuurder Bert Huisjes – wegens grensoverschrijdend gedrag – wordt WNL aangevoerd door voormalig VVD-spindoctor Kees Berghuis, die linea recta van het Binnenhof overstapte naar de journalistiek. En dan is er nog omroep ON!, die een rechts frame koos als een van de missiepunten: ‘de nadelige gevolgen van de massa-immigratie’.

‘De Nederlandse journalistiek schuift mee met de macht’

Ondertussen richten meerdere publieke omroepen zich niet langer op kijkers van linkse signatuur. Eva Jinek liet afgelopen maart in haar AVRO/TROS-talkshow Eva de steenrijke tv-producent Reinout Oerlemans, die in LA woont, ongehinderd zijn bewondering uitspreken voor Donald Trump. Kijkers reageerden met afschuw op X: ‘Jinek is niet in staat om maar één kritische vraag te stellen. Waardeloos als talkshowhost, waardeloos als interviewer.’

Jinek ondervroeg Volkskrant-columnist Sander Schimmelpenninck daarentegen zeer kritisch of hij niet polariseert met zijn boek De domheid regeert. Ze leek niet geïnteresseerd in Schimmelpennincks uitleg dat rechtse populisten opzettelijke onwetendheid hanteren als politieke strategie. Daarom stelde Diederik Samson in zijn Volkskrant-column in juni vast dat de televisie in Nederland ‘nu zeker vier keer De Telegraaf is’.

Nina Zeelen laat het er niet bij zitten. Met het door haar opgerichte platform Cracking the Frame vecht ze de dominante frames aan die journalisten bewust en onbewust herhalen. Zij vindt dat journalisten zelf onderwerpen moeten agenderen en veel kritischer de beeldvorming moeten doorprikken.

Jair Verwerda interviewt Geert voor Jinek, 18 oktober 2022.

Jair Verwerda interviewt Geert voor Jinek, 18 oktober 2022.

Waarom ben je opgestapt uit de tv-journalistiek?

‘Gedurende mijn televisie- en radioloopbaan heb ik vaak items moeten maken waarmee ik het inhoudelijk niet altijd eens was. Maar ik dacht: oké, als ik mijn vlieguren heb gemaakt en mijn contacten heb opgebouwd, dan kan ik me eenmaal als senior een kritische houding permitteren. Maar dat bleek een vergissing. Na de verkiezingen van november 2023 kon ik het niet langer volhouden, ik was zó gefrustreerd.’

Hoe kwam dat?

‘Ik werkte op de redactie van Sven Kockelmann, maar alle rapporten die ik Sven voorlegde waarmee hij VVD-leider Dilan Yesilgöz kritisch kon bevragen legde hij naast zich neer. Het ging bijvoorbeeld over ondoelmatige fiscale regelingen. Voor mijn ogen zag ik gebeuren dat Sven Yesilgöz presenteerde als de ideale premierskandidaat. Maar hij vroeg niet naar haar loze bewering dat de VVD opkomt voor ‘de hardwerkende Nederlander’, terwijl de VVD de inkomstenbelasting jaren achtereen heeft verhoogd.

‘Media laten zich inpakken door spindoctors’

En Sven zette NSC-leider Pieter Omtzigt neer als de grote man van de bestaanszekerheid, terwijl hij net VVD’er Folkert Idsinga, de favoriete fiscalist van de multinationals, had binnengehaald als zijn right hand man. De beeldvorming van de coalitiepartijen was vaak strijdig met de feiten en gegevens die ik had verzameld en waarmee niets werd gedaan. Ik voelde me zo onmachtig. Het was eenzaam, want ik kreeg van mijn collega’s geen bijval. Sven heeft een aardig afscheidsgesprek met me gevoerd, maar het lukte me daarna niet om het allemaal los te laten.’

Je was teleurgesteld?

‘Ik bleek naïef. Nadat Wilders in 2023 de grootste was geworden, had ik verwacht dat dit een wake-upcall zou zijn voor de media. Het tegendeel bleek het geval. Veel tv-makers zien de politiek als een vorm van entertainment en lijken zich er niet van bewust dat de democratische rechtsstaat op het spel staat. Ze voelen zich niet verantwoordelijk en laten zich inpakken door de spindoctors van de regeringspartijen. Maar uit rapporten van  adviesraden blijkt dat veel voorstellen van de populistische partijen allang onderzocht zijn. De conclusie luidt vaak dat hun wetsvoorstellen onhaalbaar zijn en onwenselijk. In de mediawereld maakt dit geen enkele indruk.

Ik sprak eens een gefrustreerde kernfiscus die me vroeg: “Leest er ooit wel eens een journalist een adviesrapport?” Hij heeft gelijk. Waarom hebben we in hemelsnaam adviesraden als journalisten hun rapporten niet eens lezen?’

Even terug naar het begin van je loopbaan, hoe ben je in de journalistiek terechtgekomen?

‘Na mijn Engelstalige studie communicatie en media aan de Erasmus Universiteit Rotterdam ben ik begonnen bij de VPRO als researcher. Begin 2019 heb ik stage gelopen bij Buitenhof. Vervolgens kreeg ik bij de VPRO een nulurencontract, maar geen werk. Om geld te verdienen ging ik koffie schenken bij DWDD en Pauw, tot ik de kans kreeg om te solliciteren bij Goedemorgen Nederland. Het was niet het programma waar ik wilde werken, maar het was beter dan koffieschenken. Ik zou in ieder geval journalistieke ervaring opdoen.’

Hoe beviel het bij het WNL-ontbijtprogramma?

‘Eenmaal daar, was ik in shock. Tijdens de redactievergaderingen werd openlijk besproken hoe we “ons” als rechtse omroep het beste konden profileren. Redacteuren moesten item-opzetten schrijven die de VVD- en CDA-standpunten volledig ondersteunen. Als SP’er Jasper van Dijk bijvoorbeeld werd geïnterviewd over het terugsturen van uitgeprocedeerde Marokkaanse vluchtelingen, werd uit het item het stukje geknipt waarin hij kritiek leverde op het beleid van toenmalig VVD-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol.’

Ging Jasper van Dijk ermee akkoord dat zijn interview werd verminkt?

‘Dat is gewoon dagelijks gebruik. Kamerleden zijn over het algemeen al blij dat ze airtime krijgen.’

 Op de redactie van WNL klonk geen protest tegen deze a-journalistieke werkwijze?

‘De WNL-redacteuren zijn heel jong, niemand is er ouder dan veertig. Op de eerste vergadering over migratie bracht ik een kritisch NRC-artikel in over het gebrek aan controle op de uitgaven van de grensbewaking. De hele vergadering moest lachen, ik viel er meteen buiten. Al snel werd ik overgeplaatst naar het praatprogramma Op1. Daar begon ik ook weer heel kritisch, maar dat was ook hier niet de bedoeling.

Toen Op1 van zeven dagen uitzending terugging naar vijf, hadden ze mij niet meer nodig. Ik was weer werkloos. Maar via via kreeg ik een klus als researcher voor de verkiezingsdebatten van 2021, gepresenteerd door Jeroen Pauw. Vervolgens belandde ik naast mijn freelance werk voor BNR een dag in de week bij het radioprogramma van Sven Kockelmann, Sven op 1. Sven was de eerste presentator die het waardeerde dat ik inhoudelijk ben. Hij heeft een goed geheugen, zit in alle dossiers en schrijft zijn eigen intro’s. Dat is uitzonderlijk. Voor de meeste presentatoren moet je als redacteur een volledige item-opzet schrijven, waarin je de antwoorden van de geïnterviewde politicus ook pasklaar uitschrijft.’

Dat viel dus mee.

‘De tegenvaller kwam later. Ik werkte driekwart jaar bij Sven op 1 toen nieuwkomer BBB een monsterzege behaalde bij de Provinciale Statenverkiezingen. En toen verbaasde het me hoe welwillend Sven het rechtse populistische frame omarmde van de ‘genegeerde, ontevreden burgers buiten de Randstad’, die via Caroline van der Plas ‘eindelijk een stem kregen’.

In aanloop naar de Europese Verkiezingen wordt Caroline van der Plas bij Op1 geïnterviewd door Carrie ten Napel en Charles Groenhuijsen, 5 juni 2024.

In aanloop naar de Europese Verkiezingen wordt Caroline van der Plas bij Op1 geïnterviewd door Carrie ten Napel en Charles Groenhuijsen, 5 juni 2024.

De hele redactie van Sven juichte de BBB-overwinning toe?

‘Mijn ervaring is dat veel redacteuren over het algemeen kiezen voor de weg van de minste weerstand. De Nederlandse journalistiek schuift mee met de macht. Bij Nieuwsuur zie je bijvoorbeeld dat ze uitgaan van de spins en talking points van de coalitiepartners, die het regeringsbeleid mogen verdedigen tegenover de oppositie. Het blijkt in de praktijk heel lastig om in de media een alternatief verhaal te vertellen. De angst dat kijkers massaal afhaken bij onbekende thema’s is groot. De regeringspartijen bepalen de verhaallijnen. Daarom ging het de afgelopen jaren bijvoorbeeld niet over de voor- en nadelen van private equity in de zorg, maar of een politicus wel of niet “een harde aanpak” van immigratie wenst. Dit soort abstracties houdt het voor de presentatoren behapbaar. Maar weinigen hebben zin in complexe fiscale of economische kwesties. Jeroen Pauw bijvoorbeeld zwengelt veel liever een debat aan over Palestina-protesten of de 4 meiherdenking.’

Valt er iets aan de huidige media-aanpak te veranderen?

‘Ik merkte dat als je zelf in de talkshowwereld zit, je vanzelf meegaat in de politieke frames omdat je onderwerpen moet leveren die de presentatoren graag willen bespreken. Met het platform Cracking the Frame wil ik laten zien het politieke debat wordt bepaald door framing. En ik wil mensen ook bewuster maken van hoe framing werkt: welk belang dient dit frame? Waarom zou een partij dit thema zo neerzetten, en welke informatie blijft bij het gebruikte frame onderbelicht? We hebben geen tijd te verliezen. We gaan in de radio- en tv-journalistiek bijna alleen af op de beeldvorming, terwijl Nederland voor grote opgaves staat.’

Nabeschouwing van het NOS Slotdebat in Pauw & De Wit op de vooravond van de Tweede Kamerverkiezingen, 28 oktober 2026.

Nabeschouwing van het NOS Slotdebat in Pauw & De Wit op de vooravond van de Tweede Kamerverkiezingen, 28 oktober 2026.

Nina Zeelen (1995) is journalist. Ze groeide op in Zuid-Afrika en Groningen en studeerde communicatie en media aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze werkte als redacteur voor verschillende tv- en radioprogramma’s. In 2023 verliet ze Hilversum en richtte het platform Cracking the Frame op.

Nina Zeelen

 

Reactie hoofdredacteur Kees Berghuis

Omroep WNL herkent zich niet in het beeld dat Nina Zeelen schetst van onze werkwijze. Bij Omroep WNL staat onafhankelijke journalistiek hoog in het vaandel. Dat betekent dat onze presentatoren en verslaggevers alle gasten gelijk behandelen en hun even zwaar het vuur aan de schenen leggen. Juist Sven Kockelmann zal het nooit nalaten de vinger op de zere plek te leggen, mits dat iets toevoegt aan het lopende debat.

Wel heeft Omroep WNL een duidelijke eigen signatuur. Dat is onderdeel van het pluriform omroepbestel, waarin zoveel mogelijk maatschappelijke stromingen worden vertegenwoordigd door de omroepen. Bij Omroep WNL is dit het liberaal-conservatieve geluid. Vanuit die signatuur kiezen we ook scherp onze onderwerpen WNLén gesprekken.

Reacties

Gerelateerde artikelen

Populisten verkopen een illusie

Tot mastodont gemaakten

Bij de sociaal-democraten zitten altijd rechtbuitens

Welkom bij Maarten!

Maarten van Rossem is 's lands bekendste historicus en Amerikadeskundige. Hij is een veelgevraagd commentator op radio en tv en heeft een eigen blad: Maarten!. Verwacht diepgravende interviews, scherpe analyses en verrassende opinies.

Maak nu gratis kennis met onze journalistiek. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ruim tien jaar Maarten! gebundeld. Lees bijvoorbeeld waarom Baudet gelijk heeft als hij zegt Fortuyns erfgenaam te zijn, wat Maarten van het Nederlandse onderwijs vindt en hoe Amerika het IS-monster gecreëerd heeft.

Wilt u de beste verhalen uit Maarten! in uw mailbox ontvangen? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief.
 
Consent choices