Vrouwen zijn in opmars in de Amerikaanse politiek, stelt correspondent Karlijn van Houwelingen in haar boek Dit is Amerika. De nederlaag van Hillary Clinton in 2016 mag dan anders doen geloven, maar er woedt een heuse genderoorlog. Het recht op abortus en #MeToo hebben een fel debat over seksueel moraal en misbruik losgemaakt in de samenleving én de politiek.

Uit Maarten! 2021-2. Bestel losse nummers hier of word abonnee

Welke rol speelt gender in de Amerikaanse presidentsverkiezingen?
‘Ik ben sinds 2015 correspondent in de Verenigde Staten, en daar viel mij een rode draad in mijn werk op. In 2016 ging het verkiezingscircus voortdurend over man-vrouwverhoudingen en de dynamiek tussen mannen en vrouwen in de politiek en in de samenleving. Deze discussies waren vaak gerelateerd aan seks en seksschandalen in de politiek. Welke rol moeten mannen aannemen en hoe moeten vrouwen worden behandeld? De #metoo-beweging is hier een voorbeeld van, en ook de geluidstapes van Trump waarin hij zei dat hij vrouwen zomaar in hun kruis grijpt

Vrouwen hebben sindsdien een grote opmars gemaakt in de Amerikaanse politiek, als belangrijkste tegenstanders van Donald Trump. Dit ben ik verder gaan onderzoeken: hoe vergaat het vrouwen in het land van de machopresident?’

Hoe zat dit in de verkiezingsstrijd van 2016?
‘In 2016 was er een grote tegenstelling tussen Trump, een ronduit seksistische kandidaat, en de eerste serieuze vrouwelijke presidentskandidaat Hillary Clinton. De concurrerende dynamiek tussen hen was van enorme invloed op de verkiezingen en op de strijd om gendergelijkheid in de Verenigde Staten. Het presidentschap is echt een machopositie. Voor vrouwen is het nog steeds moeilijk om in het presidentiële verwachtingsplaatje te passen.
Een van de belangrijke splijtzwammen in de Amerikaanse politiek is het abortusdebat; een debat dat uiteindelijk gaat over wat mensen in de slaapkamer doen. Veel pro life-groepen, vaak Republikeinen, zijn tegen anticonceptie en seks voor het huwelijk. Het liefst maken ze de hele seksuele revolutie ongedaan. Dat is een thema waarop veel kiezers hun stem hebben gebaseerd in 2016. We letten vaak op raciale dynamieken en economische situaties, en dat speelt allemaal een rol, maar het belang van de genderstrijd is vaak onderbelicht in verkiezingen.’

Waarom worden vrouwen als minder geschikt beschouwd voor het presidentschap?
‘Een van de belangrijkste taken van een president is de functie van commander in chief, het land beschermen en geweld gebruiken waar dat nodig is. Amerikanen verwachten daarom een dominante en daadkrachtige president. Dominante en daadkrachtige vrouwen worden vaak niet zo sympathiek gevonden. Voor vrouwelijke kandidaten blijkt het juist heel belangrijk om sympathiek gevonden te worden. Amerikanen hebben er geen problemen mee om op een man te stemmen die ze competent vinden, maar onsympathiek. Maar voor vrouwelijke kandidaten geldt dat dus niet.

De politieke positie van vrouwen is daarom anders dan die van mannen. Hillary Clinton is een uniek figuur, omdat zij al heel lang voor vrouwen strijdt in de culturele oorlog over sekseverhoudingen. Ze beschermde Bill Clinton toen hij overspel pleegde en was een onafhankelijke First Lady die probeerde van haar functie een meer inhoudelijke positie te maken. Ze ging zich zelfs bemoeien met het zorgbeleid. Hillary Clinton kwam er al snel achter dat veel Amerikanen daar niet op zaten te wachten. De First Lady moest meer symbolisch dan inhoudelijk zijn.

‘Dominante en daadkrachtige vrouwen worden vaak niet zo sympathiek gevonden’

Er blijft ook een groep die stelt dat vrouwen emotioneel minder geschikt zijn voor politiek, 13 procent volgens peilingen. En zelfs zo’n 30 procent denkt dat vrouwen niet hard genoeg zijn om als president een militaire crisis af te handelen. Je hebt als vrouw daarom direct een achterstand. Hoewel vrouwen het in het Congres algemeen goed doen, is het presidentschap een ander verhaal. In het Congres vertegenwoordig je mensen, als president ben je vooral een zelfstandige leider.

Het verlies van Clinton heeft nog steeds gevolgen. Democraten zijn angstig en voorzichtig geworden. Hun belangrijkste missie is het verslaan van Trump, en ze denken dat dat niet kan met een vrouwelijke kandidaat. Ik heb veel gesproken met vrouwen die aangeven dat ze graag op Elizabeth Warren willen stemmen, maar dat niet aandurven. Ze hebben gezien hoe Clinton in 2016 enorm door het slijk werd gehaald door Trump, die nergens voor terugdeinsde. Aanhanger van Warren stemmen daarom toch op Pete Buttigieg.’

Je stelt dat het verlies van mannelijkheid in de Amerikaanse samenleving heeft bijgedragen aan de winst van Trump.
‘Veel Amerikanen hadden het gevoel dat Amerika onder Obama te soft en te feminien geworden was. Obama huilde op televisie en las zijn dochters voor, dat was uitzonderlijk. De meeste presidenten hebben nog nooit een luier verschoond.

Mannen zagen daarnaast hun economische positie in gevaar komen. In de economische crisis zijn veel mannenbanen verloren gegaan en hebben vrouwen veel stappen gezet op de arbeidsmarkt. Veel mannen voelen zich vergeten en hebben het gevoel dat Trump als traditionele machoman voor hen opkomt. Hij staat symbool voor een type mannelijkheid waar mannen, en ook sommige vrouwen, naar terugverlangen. Zij zien in Trump eindelijk een president met ballen.’

Waarom spelen Amerikaanse seksschandalen zo’n grote rol in de politiek?
‘Politieke seksschandalen zijn typisch Amerikaans: in Nederland kennen we die niet. We weten doorgaans heel weinig van de seksuele escapades van onze politici, omdat het in onze media not done is om ernaar te graven en erover te vragen. In de Verenigde Staten is de journalistieke cultuur heel anders. Het is net zo normaal om alles te weten te komen over Brad Pitt als over Bill Clinton. Dat ligt in Amerika heel dicht bij elkaar.

In Amerika is bovendien veel meer schaamte rond seks. Het is nog steeds overheidsbeleid om kinderen op scholen te leren dat seks gevaarlijk is en dat je er vooral ver van weg moet blijven. Dat gebeurt vooral in de conservatieve staten. Hierdoor ontstaat een zekere obsessie met seks, want wat verboden is, is interessant.

Amerikaanse seksschandalen komen het meest voor in Californië en New York, grote staten waar de grote industrieën zich bevinden. Hollywood, Wall Street. In zo’n omgeving doet traditioneel vooral de brutale alfa-man het goed in de politiek, en dat zijn ook de types die hun libido mee naar hun werk nemen. Nederland heeft dit solo-leiderschap veel minder. Hier maken politici deel uit van een partij en behoren zij tot een overlegcultuur. Je kunt je hier niet voorstellen dat alle details over wat een prostituee aanhad tijdens een avontuurtje met een Nederlandse politicus breed worden uitgemeten.’

Welke invloed heeft het #metoo-debat op de verkiezingen?
‘Dat gaat twee kanten op. Sommige Amerikanen, veelal Republikeinen, vinden het zeer ongemakkelijk en hebben het gevoel dat hun mannen en zoons ten onrechte aangevallen worden. Het #metoo-debat wordt volgens hen gebruikt als wapen. Zij zien dat Trump deze ongemakkelijkheid verwoordt. Trump neemt het in het #metoo-debat op voor de mannen, die volgens hem zomaar van iets beschuldigd kunnen worden en voortdurend gevaar lopen.

Democraten gebruiken het #metoo-debat om mensen te mobiliseren in de strijd tegen seksueel misbruik. Het is geen hoofdfactor in de verkiezingen, maar het zorgt wel degelijk voor een culturele scheiding tussen de Republikeinen, die vinden dat er genoeg is gedaan voor de vrouwenemancipatie, en de Democraten, die stellen dat de strijd tegen seksuele misbruik ook politiek gevoerd moet worden. Het vergroot de kloof tussen de twee politieke stromingen.’

Welke vrouwen maken mogelijk een opmars in de Amerikaanse politiek?
‘Elizabeth Warren is een stevig geluid, maar ik verwacht dat zij het niet meer redden bij voorverkiezingen van de Democraten. Ook Amy Klobuchar had een opleving, maar landelijk gezien staat ze te ver achter om echt mee te dingen naar de kandidatuur. Alexandria Ocasio-Cortez is een invloedrijk boegbeeld van de progressieve vleugel binnen de Democratische Partij die we in de gaten moeten houden.