Republikeinse bolwerken als Texas en Kansas kleuren blauw bij de Amerikaanse midterms. De spectaculaire verkiezingszege van de Democraten verrast Maarten van Rossem en stemt hem zelfs voorzichtig optimistisch. Hij legt uit waarom vooral de winst in de Senaat de Republikeinen ook bij toekomstige verkiezingen kan opbreken. En wat deze nederlaag betekent voor Donald Trump en de MAGA-beweging.

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Dat de Democraten het Huis van Afgevaardigden zouden winnen, lag in de lijn der verwachtingen. Het is gebruikelijk dat de partij van de zittende president bij tussentijdse verkiezingen zetels verliest. Maar dat de Democraten op zo’n spectaculaire manier de Senaat zouden veroveren, had ik niet verwacht. Ze hebben maar liefst zeven Senaatszetels gewonnen en komen voorlopig uit op 54, tegenover 44 voor de Republikeinen. Dat zijn toch verbazingwekkende cijfers.

Het is reden voor feest, omdat de uitslag zo’n uitgesproken dreun is voor Donald Trump

Het is reden voor feest, omdat de uitslag zo’n uitgesproken dreun is voor Donald Trump. Ook hij had zo’n enorme mokerslag niet verwacht. Tot ieders stomme verbazing accepteerde hij de uitslag onmiddellijk. Geen gezeur over stemfraude of dreigementen met rechtszaken – althans, nog niet. Hij verklaarde zelfs dat hij met de Democraten wilde samenwerken. Kennelijk kan zelfs een evidente kletsmajoor zijn praatjes kwijtraken. We zullen zien hoe lang dat duurt.’

Texas wordt blauw

‘Het is niet zomaar een nederlaag voor de Republikeinen. Trump had zijn aanhangers nog opgeroepen te stemmen alsof hij zelf op het stembiljet stond. Hij had zelfs iedere volwassen Amerikaan 5000 dollar beloofd als de Republikeinen hun meerderheid in het Congres zouden behouden. Waar dat geld vandaan moest komen, was overigens niet duidelijk.

Het is natuurlijk een schitterende overwinning dat Texas nu een Democratische senator krijgt. En dan nog zo’n brave, fatsoenlijke jongen, een voormalig onderwijzer die een opleiding tot predikant heeft gevolgd. James Talarico is bijzonder religieus gestemd, maar dat is in Amerika vaak een voordeel. Het aardige is dat hij vanuit zijn christelijke overtuiging juist een progressief verhaal vertelt.

Zijn tegenstander, Ken Paxton, is een extreem-rechtse Republikein en uitgesproken MAGA-sympathisant. Paxton kreeg niet alleen de steun van Trump, maar ook van Elon Musk en allerlei andere steenrijke zakenlieden. Musk stak gigantische bedragen in het Republikeinse verkiezingsfonds dat de campagne in Texas financierde. Ook MAGA Inc., het politieke actiecomité van Trump, trok tientallen miljoenen dollars uit. Dat het allemaal niets heeft geholpen, is natuurlijk een bijzonder heugelijke gedachte.

Ook Kansas is een enorme verrassing gebleken. Daar heeft de gematigde Democraat Adam Hamilton de conservatieve Trump-bondgenoot Roger Marshall verslagen. Voor het eerst in 94 jaar kiest Kansas weer een Democratische senator.

Door al die Democratische overwinningen wordt de Senaat ook een stuk diverser, met Abdul El-Sayed uit Michigan als eerste moslim in de Amerikaanse Senaat en Peggy Flanagan uit Minnesota als eerste vrouwelijke senator van inheemse Amerikaanse afkomst. Als zelfs Mississippi een Democratische senator krijgt, is dat een revolutie.’

Afrekening met Trump

‘Hoe moeten we deze verkiezingen nu interpreteren? In belangrijke mate zijn ze natuurlijk een onmiskenbaar protest tegen Trump. Hij is de slechtste president die de Verenigde Staten ooit hebben gehad. Een ronduit waardeloze en gevaarlijke figuur, die de Amerikaanse overheid enorme schade heeft berokkend.

Hij heeft USAID, de Amerikaanse organisatie voor ontwikkelingshulp, grotendeels ontmanteld, met mogelijk miljoenen slachtoffers tot gevolg. Hij is een idiote oorlog in Iran begonnen en heeft zichzelf, samen met zijn onaangename familie, op schaamteloze wijze weten te verrijken.

Dat zijn allemaal zulke verschrikkelijke zaken dat er alle reden is om deze uitslag te vieren. Natuurlijk zullen ook de inflatie en de hoge prijzen in de supermarkt en aan de pomp een rol hebben gespeeld. Maar de kiezers hebben vooral een scherp oordeel uitgesproken over de manier waarop Trump het presidentschap heeft uitgeoefend.

Trump beloofde zijn kiezers gouden bergen, maar heeft niets waargemaakt. Dat zie je vaker bij populisten. Ze hebben een grote mond, beloven van alles en maken er vervolgens een grote puinzooi van. Ze zijn rampzalig voor een land.’

Pijnlijke gevolgen

‘De Republikeinen kunnen nog jarenlang last hebben van het verlies van hun meerderheid in de Senaat. Senatoren worden namelijk voor zes jaar gekozen en iedere twee jaar is slechts een derde van de zetels aan de beurt. Dit keer moesten de Democraten winnen in lastige staten als Texas, Kansas, Iowa en North Carolina, waar de Republikeinen traditioneel sterk staan. En juist daar hebben de Democraten nu opvallende overwinningen geboekt. Over twee jaar, bij de presidentsverkiezingen, is de verdeling van de zetels die op het spel staan voor de Democraten gunstiger. Het zou dus zomaar twaalf jaar kunnen duren voordat de Republikeinen hun meerderheid in de Senaat terugkrijgen.

Het kan jaren duren voordat de Republikeinen hun meerderheid in de Senaat terugkrijgen

Ook in het Huis van Afgevaardigden zijn de Republikeinen hun meerderheid kwijt. En dat terwijl ze in verschillende staten nog flink aan gerrymandering hebben gedaan. Maar al die kunstgrepen zijn niet voldoende gebleken om een nederlaag te voorkomen.’

De toekomst van MAGA

‘Dat de Democraten nu de meerderheid in het Congres hebben, betekent overigens niet dat Trump niets meer kan uitrichten. Hij blijft president en beschikt nog altijd over zijn vetorecht. Om dat te doorbreken, is in beide kamers van het Congres een tweederdemeerderheid nodig. Die hebben de Democraten niet. Ze zullen dus op de een of andere manier toch een zekere centrumkoers moeten varen.

Maar ze kunnen Trump wel degelijk dwarszitten. De Senaat kan benoemingen tegenhouden, het Huis kan onderzoeken beginnen en samen kunnen de Democraten een belangrijk deel van zijn wetgevende plannen blokkeren. Trump zal de komende twee jaar dus met een Congres moeten werken dat hem bepaald niet welgezind is.

Vanaf 3 januari 2027 krijgen de Democraten het in het Congres voor het zeggen. Hakeem Jeffries, die nu al de Democraten in het Huis van Afgevaardigden leidt, kan daar dan voorzitter worden. Dat zou een historische primeur zijn, want nooit eerder heeft een zwarte Amerikaan die functie bekleed. In de Senaat ligt het voor de hand dat Chuck Schumer, die daar nu al de Democraten leidt, de nieuwe meerderheid zal aanvoeren.

Het is zaak dat de Democraten met een eigen verhaal komen

Het is nu wel zaak dat de Democraten niet alleen maar de anti-Trumppartij blijven, maar ook met een eigen verhaal komen. Dat is nog niet zo eenvoudig, want de Democratische Partij is natuurlijk een enorme verzamelpartij, met progressieve, gematigde en conservatieve Democraten. Dat is nu eenmaal het gevolg van het Amerikaanse tweepartijenstelsel.

Bovendien moeten we niet vergeten dat de MAGA-beweging nog lang niet verdwenen is. Nog zo’n 35 procent van de Amerikanen vindt dat Trump uitstekend bezig is. Dat is toch een aanzienlijk deel van de bevolking. De Republikeinse Partij is onder Trump veranderd in een zeer rechtse, populistische partij en ik zie dat niet een, twee, drie veranderen.

Je vraagt je wel af wat er nu gebeurt met al die ruggengraatloze Republikeinen die jarenlang voor hem op hun knieën zijn gegaan. Die hebben hem overal in gesteund en werkelijk de meest idiote dingen verdedigd. Misschien wordt het tijd dat ze zich eens afvragen wat ze eigenlijk op hun geweten hebben. Ze staan nu toch behoorlijk in hun blote reet.’

Voorzichtig optimisme

‘Als alle feestelijkheden rondom deze midterms achter de rug zijn en de kransen weer zijn weggehaald, moet je je natuurlijk ook realiseren dat zulke grote overwinningen bij de midterms eerder zijn voorgekomen. Bijvoorbeeld in 1974, toen de Republikeinen na het Watergateschandaal en het aftreden van president Richard Nixon een zware nederlaag leden. En landelijk hebben de Democraten nu 13 procentpunt meer stemmen gekregen dan de Republikeinen. Dat is natuurlijk spectaculair.

Maar het kan ook heel snel weer de andere kant opgaan. Bill Clinton verloor in 1994 bij de midterms de Democratische meerderheid in het Congres en werd twee jaar later gewoon herkozen. Dat zagen we ook bij Barack Obama, die in 2010 tijdens zijn eerste termijn een enorme nederlaag leed. Dat heeft hem wel degelijk schade berokkend, want hij heeft daardoor een belangrijk deel van zijn politieke agenda niet kunnen realiseren. Maar ook Obama bleef een populaire president en werd in 2012 herkozen.

Voor Trump ligt dat anders. Hij is oud en heeft geen politieke toekomst meer. Hij zit al in zijn tweede termijn en heeft nog maar twee jaar te gaan. Het laatste deel van zijn presidentschap zal onvermijdelijk in de schaduw blijven staan van deze hartverwarmende uitslag. Een hoopvol signaal. Er mag een klein vlaggetje boven.’