Donald Trump reist naar China voor een driedaags staatsbezoek aan Xi Jinping. Achter Trumps gebruikelijke bravoure schuilt volgens Maarten van Rossem vooral een verzwakte Amerikaanse positie. ‘Economisch en geopolitiek zitten de Amerikanen veel minder comfortabel aan de onderhandelingstafel dan Washington zelf pretendeert.’

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Een interessante ontmoeting staat de komende dagen op de planning in Peking. Daar ontmoeten de leiders van de twee grootste naties elkaar. De laatste keer dat Donald Trump en Xi Jinping elkaar op Chinese bodem troffen was in 2017, tijdens Trumps eerste ambtstermijn. Vorig jaar oktober spraken de heren elkaar nog op een internationale top in Zuid-Korea, waar Trumps halfgare handelsoorlog centraal stond. Het leidde tot een tijdelijke “wapenstilstand”, maar een definitieve oplossing bleef uit.

Ook nu staat handel hoog op de agenda, maar de oorlog met Iran zal vanzelfsprekend de boventoon voeren. De ontmoeting tussen Trump en Xi had eigenlijk al in maart moeten plaatsvinden, maar werd uitgesteld omdat Amerika hoopte de oorlog met Iran eerst te beëindigen. Dat is niet gebeurd.

Trump neemt daarom nu Elon Musk, Apple-topman Tim Cook en andere prominente figuren uit het Amerikaanse bedrijfsleven mee om op het internationale wereldtoneel indruk te maken. Maar de Chinese president heeft inmiddels ook een stevige wensenlijstje klaarliggen.

Geopolitieke krachtmeting

‘Xi wil dat de tijdelijke stopzetting van de handelsoorlog verlengd wordt. Het enige land dat Amerika echt lik op stuk kan geven voor die achterlijke tarievenpolitiek die wereldwijd zoveel schade aanricht, is natuurlijk China. Beijing kan simpelweg zeggen: als jullie dat doen, dan knijpen wij de levering van zeldzame aardmetalen af.

Amerika en China roepen voortdurend dat ze hun wederzijdse afhankelijkheid willen afbouwen, maar daar geloof ik niets van. De vervlechting van de Chinese en de Amerikaanse economie is nog steeds enorm groot. Zodra er ergens op de planeet problemen ontstaan, merk je onmiddellijk hoe verweven die mondiale productiesystemen nog altijd zijn. Kijk alleen al naar de Straat van Hormuz. Zelfs onder druk blijft de wereldeconomie gewoon doordraaien.’

Diplomatieke uitweg

‘Door de oorlog tussen enerzijds de VS en Israël en anderzijds Iran – een van China’s belangrijkste handelspartners in het Midden-Oosten – krijgt het staatsbezoek nu een heel andere lading.

Trumps positie is niet sterk. De onderhandelingen met Iran zitten muurvast en de Amerikaanse economie kraakt onder de druk van hoge inflatie in eigen land. De militaire campagne tegen Iran kostte Washington al bijna 30 miljard dollar. Volgens een peiling van The Washington Post en ABC News vindt zes op de tien Amerikanen Trumps aanval op Iran een verkeerde beslissing. Trump zoekt daarom een formule waarmee hij alsnog kan claimen dat hij gewonnen heeft. Trump wint immers alles, ook als hij verliest.

Amerika probeert nu via China een diplomatieke uitweg te vinden

Amerika probeert nu via China een diplomatieke uitweg te vinden uit een conflict dat het grotendeels zelf heeft veroorzaakt. Het heeft China nu echt nodig om tot een detente met Iran te komen, onder meer rond de situatie in Hormuz.

Uiteraard zal China het prettig vinden als de blokkade van de zeestraat wordt opgeheven, maar Xi is een taaie onderhandelaar en je moet van goede huize komen om iets te bereiken. Ook het Chinese exportgerichte economische model kampt met vertraagde groei, hoge energieprijzen en de dreiging van een wereldwijde recessie. Het verschil is alleen dat de Chinezen dit allang zagen aankomen en dankzij hun energiereserves veel minder kwetsbaar zijn.

Nu is China in allerlei opzichten een betreurenswaardige dictatuur die gruwelijke dingen doet, vaak vanuit historische angsten, merkwaardige tradities en hun voortdurende drang om eindelijk eens een vuist te maken tegen dat verschrikkelijke Westen. Maar tegelijkertijd moeten we constateren dat het de afgelopen twintig jaar het geopolitieke machtsspel strategisch beter speelde dan de Amerikaanse regering. De Chinezen pleiten weliswaar voor stabiliteit in het Midden Oosten, maar houden zich in dit soort conflicten liever verstandig op de achtergrond. Xi ziet de oorlog in Iran dus vooral als een Amerikaans probleem en voelt voorlopig geen enkele urgentie om Washington uit de modder te trekken.’

Taiwan

‘Misschien dat Xi nog bereid is een hand uit te reiken op voorwaarde dat de Amerikanen zich niet meer bemoeien met “China’s afvallige provincie” Taiwan. Amerika is nog altijd de belangrijkste wapenleverancier van dat land. Xi zou, nog voordat Trump in het vliegtuig stapte, hebben verzocht geen nieuwe wapens meer aan Taiwan te leveren.

Het probleem van Taiwan is voor de Chinese regering natuurlijk dat het zich vanuit een dictatuur heeft kunnen ontwikkelen tot een redelijk functionerende democratie, al is dat nog vrij recent. Elk land dat zichtbaar laat zien dat het ook anders kan, vormt natuurlijk een immens gevaar voor dit soort dictaturen. Taiwan is daarmee een irritant bewijs dat het ook anders kan.’

Stompzinnige interventies

‘Iran is een heel groot land met negentig miljoen inwoners en gigantische olie- en gasreserves. Het is een land dat onder vrijwel alle denkbare omstandigheden binnen een decennium een atoombom kan ontwikkelen. Dat is over tien jaar nog steeds zo. Wie weet hebben ze hem al. Op de lange termijn zal de oorlog waarschijnlijk in het voordeel van Iran zal uitvallen.

Maar op korte termijn heeft Iran natuurlijk enorm geleden. De Iraanse bevolking gaat gebukt onder een gierende inflatie en economische verwoesting. Iran heeft strategisch misschien gewonnen, maar economisch is het land zwaar beschadigd geraakt.

Israël heeft zich ontwikkeld tot een haard van onbeschrijfelijke ellende in het Midden-Oosten

Ik heb medelijden met al die mensen die totaal niets met dit kloteconflict te maken hebben. Deze hele oorlog is stompzinnig. Maar Amerika heeft het unieke talent ontwikkeld om zichzelf met buitenlandse inmengingen in de grootst mogelijke problemen te brengen. Irak? Godallemachtig, wat een zeperd. Afghanistan? Wat een drama. En nu heeft deze waanzinnige onderneming ertoe geleid dat een eventuele heropening van de Straat van Hormuz onder totaal andere voorwaarden zal plaatsvinden dan de condities die er waren vóórdat Israël en de VS zo nodig voor de tweede keer in één jaar Iran moesten bombarderen.

Dit hele conflict komt voort uit de angstdroom van de Israëliërs. En die angstdroom hebben ze uiteindelijk zelf versterkt. Er zit iets verschrikkelijk treurigs in het feit dat de vluchthaven voor vervolgde Joden – wat Israël in feite is – zich ontwikkeld heeft tot een haard van onbeschrijfelijke ellende in het Midden-Oosten. De obsessieve veiligheidspolitiek van Israël vormt inmiddels een concrete bedreiging voor vrijwel alle landen op deze planeet, omdat Amerika onder leiding van een gek besloten heeft die politiek onvoorwaardelijk te steunen. Eigenlijk is er nu geen oorlog en geen vrede. Het is een bevroren verwarring van Trump’.

Volg Van Rossems kritische gedachtegang ook via zijn eigen tijdschrift. Maak nu kennis met Maarten! en bestel een losse editie of word nu voordelig abonnee.