Rob Jetten begon met grote ambities als premier van een minderheidskabinet. Maar ruim twee maanden later blijkt het lastig om voor veel plannen een stabiele meerderheid te vinden – niet alleen bij asiel, maar ook op dossiers als stikstof, klimaat en de begroting. Worden de eerste scheurtjes in de coalitie zichtbaar? Maarten van Rossem maakt de balans op.

Bestel losse nummers van Maarten! of word abonnee

Maarten: ‘Onlangs werden de asielwetten van Faber verworpen in de Eerste Kamer. Het ging om een pakket strengere maatregelen, gericht op een hardere migratiekoers waar de VVD en de rechterflank al langer op aandringen. Maar de PVV blokkeerde een aanpassing om de strafbaarstelling van hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning te schrappen. Daardoor trokken onder meer CDA en SGP hun steun in en strandde de wet. Dat was geen verrassing. De PVV wil het asieldossier helemaal niet oplossen. Voor Geert Wilders is het een politiek verdienmodel: zolang het probleem blijft bestaan, bindt het kiezers en levert het stemmen op.

Wat volgde was het bekende Haagse theater van vingerwijzen en oplopende spanning binnen de coalitie, vooral bij de VVD. Ruben Brekelmans was enorm boos dat er geen meerderheid werd gehaald en noemde het schandelijk. Dat terwijl D66 vanaf het begin heeft aangegeven tegen te stemmen vanwege grote bezwaren. En terecht. Het zijn idiote wetten. Waarom doen we net alsof dit normale wetgeving is? Van een uitzonderlijke asielnoodsituatie die zulke ingrijpende maatregelen rechtvaardigt, is geen sprake. Bovendien wordt de uitvoerbaarheid breed betwijfeld en waarschuwt ook het politieapparaat dat dit nauwelijks te handhaven valt. Maar blijkbaar wordt er niet geluisterd naar de adviezen van de Raad van State.

Asiel verlamt de Nederlandse politiek nog steeds. We weten dat Nederland een migratieland is en dat je aan migratie maar in beperkte mate iets kunt doen. Maar de agenda van rechts draait liever op onredelijke angsten.’

Partijbelang voor landsbelang

‘Mag ik u eraan herinneren dat een aanzienlijk deel van de godvergeten politieke ellende van de afgelopen jaren is veroorzaakt door de VVD – en wel met opzet. Zo heeft de VVD het kabinet-Rutte IV bewust laten klappen op fabels over nareizigers. Dat zou een immens probleem zijn, maar uiteindelijk bleken die er nauwelijks te zijn. De VVD wilde eenvoudigweg de koers van D66 niet volgen en verdere compromissen sluiten. Maar het pakte minder gunstig voor ze uit. Na de verkiezingen van 2023 werd de VVD opgeschrikt door het electorale succes van de PVV. Toen hebben ze hun prioriteiten bijgesteld.

‘De VVD is geen constructieve politieke partij meer’

Sindsdien is de strategie van de VVD helder. In dit kabinet betekent dat vooral het afzagen van de poten onder de D66-stoel. De VVD is geen constructieve politieke partij meer. Her en der zweeft er ongetwijfeld nog wel een nette liberale VVD’er rond, maar de huidige top heeft weinig met liberalisme te maken. Het is een conservatieve partij die steeds meer naar de PVV neigt om verloren kiezers terug te winnen.

Zodoende gedraagt een van de dominantste politieke partijen van Nederland zich zo nihilistisch mogelijk. Dat maakt opnieuw duidelijk dat de VVD niet geïnteresseerd is in principes, maar enkel in de eigen positie in het politieke spel. Ze hebben geregeld op de verkeerde paarden gewed, met als grootste spoorwegongeluk het kabinet-Schoof. Nu hebben ze zich naar binnen weten te manoeuvreren in het kabinet-Jetten. Daarmee kon het voorkomen dat er een breed en stabiel centrumkabinet met PvdA-GroenLinks (PRO) kon ontstaan. Dank u wel, VVD, voor het opnieuw hinderen van het landsbestuur en het saboteren van het nationaal belang.’

Crisiskabinet

‘Wat Rob Jetten nu rest, is Nederland besturen met een conservatief minderheidskabinet, waarbij hij voortdurend op zoek moet naar steun. Wat dat betekent voor hoofdpijndossiers als stikstof, klimaat en wonen, valt nog te bezien.

Het is natuurlijk makkelijk om meteen te roepen dat Jetten het niet goed doet. Politiek is vluchtig, en goed nieuws is geen nieuws; het moet altijd slecht zijn. Maar om nu al te spreken van een crisiskabinet – en daarmee te suggereren dat het experiment met regeren zonder vaste meerderheid is mislukt – is wat voorbarig. Dit kabinet is pas een paar maanden bezig. Laten we eerst maar eens afwachten wat de begroting op Prinsjesdag en het nieuwe parlementaire jaar gaan brengen.’

Vergeten lessen

‘Ik begrijp wel dat veel D66-stemmers zich zorgen maken dat het kabinet-Jetten te veel naar rechts opschuift. Dat risico is reëel, gezien de hardere koers op migratie, de concessies op klimaatbeleid en de lijn in het buitenlandbeleid.

Binnen dit kabinet heerst namelijk nog steeds het hardnekkige idee dat je Israël niet in de steek mag laten. Maar Israël is inmiddels een volkomen ontspoord land. We moeten waken voor een reflex waarbij elke vorm van kritiek op Israël als antisemitisme wordt weggezet. Dat is de grootst mogelijke onzin. Dan wordt elk inhoudelijke debat onmogelijk.

We kunnen de Tweede Wereldoorlog prima herdenken zonder daarbij iets positiefs over Israël te zeggen’

Het maakt ook de jaarlijkse discussie rond de Dodenherdenking steeds politieker en gevoeliger, met debatten over Gaza en Iran, protesten en de vraag wie we precies herdenken. Dat is eigenlijk nergens voor nodig. We kunnen de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog prima herdenken zonder daarbij iets positiefs over Israël te zeggen. Die herdenking hoort in de eerste plaats gericht te zijn op de Tweede Wereldoorlog: op lessen trekken uit het verleden en op stilstaan bij het huidige leed. “Opdat wij nooit vergeten…” De vraag is alleen of we eindelijk iets leren van al die prachtige woorden die we elk jaar zo plechtig herhalen.’