De Republikeinen vrezen een genadeloze afstraffing bij de tussentijdse verkiezingen. Na twee jaar van chaos, wraakzucht en zelfverrijking dreigt Donald Trump aan zijn overmoed ten onder te gaan.

‘It’s tough to make predictions, especially about the future,’ zei Yogi Berra, de honkballegende die geldt als een Amerikaans orakel. Toch laat de eerste reactie van Donald Trump op de verkiezingen van 3 november zich nu al raden. Ongeacht de uitslag zal hij zeggen: het ging over mij. Bij verlies zal hij aanvoeren dat het komt doordat hij zelf niet op het stembiljet stond. Bij winst of een beperkt verlies, bijvoorbeeld als de Republikeinen de Senaat behouden, zal hij het succes aan zichzelf toeschrijven. Hij had de kiezers immers opgeroepen te doen alsof hij wél op het stembiljet stond. Klassieke win-win, Trumpstijl.

De meeste Amerikanen schamen zich voor hun president

Als het daarbij blijft, mogen de Amerikanen blij zijn. Trump zet alles op alles om ook deze verkiezingen naar zijn hand te zetten. Hij dreigde intimiderende ICE-agenten in de buurt van stembureaus te plaatsen. Niet om illegale stemmers op te pakken, maar om kiezers met een migratieachtergrond, vooral Hispanics, schrik aan te jagen. Zij willen uiteraard niet in de netten van Trumps anti-immigratierazzia’s terechtkomen. Als Hispanics thuisblijven, komt dat Trump goed uit nu hij de steun onder deze groep is kwijtgeraakt.

Ook valt niet uit te sluiten dat de president, al dan niet onder het voorwendsel van aangewakkerde onrust, de noodtoestand uitroept om de verkiezingen te dwarsbomen. Dat zou een unicum zijn in de Amerikaanse geschiedenis: zelfs tijdens de Burgeroorlog, in 1864, gingen de verkiezingen gewoon door. En zelfs als alles redelijk ongestoord verloopt, kunnen Trump en zijn kornuiten na afloop de legitimiteit van de uitslagen betwisten.

De grote schoonmaak

We hoeven geen grote voorspellende krachten aan te spreken om te voorzien dat het geen fijne uitslag wordt voor de Republikeinen. En Trump heeft in zoverre gelijk dat het inderdaad gaat over hem en zijn presidentschap. De afgelopen weken werden de barsten steeds zichtbaarder. De meest recente peiling van The Washington Post liet zien dat nog maar 33 procent van de Amerikanen vindt dat hij het goed doet. Zelfs zijn partijgenoten, tot nu toe dociel en zwijgend, schamen zich inmiddels voor Trumps nauwe banden met de Russische dictator en zijn verraad aan Oekraïne. Zijn nieuwe perschef, Katie Zacharia, ontsloeg Trump al na vijf dagen, het plan van fratboy Pete Hegseth om een executie live uit te zenden moest hij afblazen, en Trumps verkiezingsrallies worden matig bezocht. Wat de president op die bijeenkomsten zegt, is steeds minder goed te volgen.

Het valt te voorzien dat Trump een nieuw blik ongeschikte types zal opentrekken

Amerikanen ergeren zich in toenemende mate aan de corruptie en zelfverrijking van Trump en zijn clan. Hij heeft zijn vermogen flink laten groeien. Zijn zoontjes en het gebroed van zijn ministers maken deals met Arabische potentaten en Amerikaanse defensiebedrijven. De bruiloft van Donald Trump jr. werd deels gefinancierd door een Russische rijkaard met banden met Vladimir Poetin. Tot nu toe was zijn stafchef, Susie Wiles, een stabiliserende kracht. Maar inmiddels groeit de chaos haar ook boven het hoofd. Ze zou op het punt staan te vertrekken nadat bekend werd dat haar dochter is ingehuurd als lobbyist door een pro-Russische organisatie op de Balkan.

Trump laat een van de petjes zien die hij in zijn Trump Store verkoopt voor meer dan vijftig dollar per stuk, 25 februari 2025.

Er gaan koppen rollen na de midterms. Niet alleen functioneren veel mensen niet, er wordt ook flink geruzied binnen regeringskringen. Zelfs conservatieve commentatoren hebben kritiek op functionarissen die vooral bezig zijn zichzelf te positioneren in plaats van de president te helpen. Als er te veel ontslagen vallen, heeft Trump een probleem voor de functies  waarvoor de Senaat de benoeming moet goedkeuren. Want het valt te voorzien dat Trump een nieuw blik ongeschikte types zal opentrekken. Veel keuze heeft hij niet. Wie wil er nog werken voor een regering in staat van ontbinding? De Democraten zullen geen medelijden hebben.

Trumps fatale overmoed

Trumps deconfiture was geheel te voorzien. Zijn overwinning in 2024 was knap werk, zeker omdat die na zijn couppoging in 2021 zo goed als onmogelijk leek. Geen wonder dat Trump naar Washington kwam met onverwoestbaar zelfvertrouwen. Vier jaar lang had hij ervan gedroomd weer de macht te hebben om wraak te nemen en de dingen te doen die zijn voorzichtige omgeving de vorige keer had verhinderd. Om zichzelf en zijn familie te verrijken. Om zijn stokpaardjes te berijden. Om Washington vol te plempen met nouveau-kitsch. Om zoete broodjes te bakken met dictators op wier macht hij jaloers is.

We hoeven niet alle bokkensprongen van Trump in de afgelopen twee jaar langs te lopen om vast te stellen dat hij zijn eigen ergste vijand is gebleken. De importheffingen vormden, net als de domme oorlog in Iran, een kostbare bron van inflatie. Het mandaat dat Trump had, verspeelde hij in hoog tempo. Beloftes aan de kiezers werden met voeten getreden. Het sluiten van grenzen was populair, maar de razzia’s op mensen zonder geldige verblijfsstatus en Amerikaanse burgers uit etnische minderheden bepaald niet. Het spektakel van wraakacties tegen politieke vijanden mag de harde kern aanspreken, de bloeddorstigheid ervan past niet bij een waardig presidentschap. De meeste Amerikanen schamen zich voor hun president.

We zijn nog niet van Trump af

Maar Trump zal nooit erkennen dat de kiezers ontevreden zijn over de door hem veroorzaakte inflatie. Hij houdt hen voor dat ze het verkeerd zien. Ironisch genoeg rekenen Trumps eigen kiezers hem nu af op zijn niet-ingeloste belofte van economische voorspoed. Precies dat werd Joe Biden in 2024 ook verweten.

Het moet niet verbazen als Trump, steeds warriger in zijn babbeltoespraken en onvoorspelbaarder in zijn beleid, na een fors verlies van de Republikeinen als een pudding in elkaar zakt. Voor een tachtigjarige oogt hij misschien verrassend actief, maar zonder de adrenaline van een bewonderende MAGA-massa en zonder een werkbare meerderheid in het Congres zal zijn presidentschap verder vastlopen. Toch blijft hij president, omringd door een coterie zonder normen en met geringe competentie. In de buitenlandse politiek houdt hij veel speelruimte. We zijn nog niet van hem af. Trump kan nog heel wat schade aanrichten. Om Yogi Berra nogmaals te citeren: ‘It ain’t over ’til it’s over’.