Het beroemde boek van Evelyn Waugh, Brideshead Revisited, is een wonderlijke beschrijving van het verlangen naar vervlogen geluk. De gelijknamige serie is een van de beste boekverfilmingen ooit.

Brideshead Revisited. The sacred and profane memories of captain Charles Ryder uit 1945 van Evelyn Waugh behoort tot de meest fascinerende Engelstalige romans van de vorige eeuw. Dat is op zijn minst merkwaardig omdat in de roman een theologische kwestie centraal staat die de moderne lezer nauwelijks of helemaal niet aanspreekt: wat staat een rooms-katholieke gelovige te doen om de goddelijke genade deelachtig te worden?

Alle hoofdfiguren maken een bekeringsproces door. De centrale figuur is Charles Ryder, het stille slachtoffer van een afstandelijke, moederloze opvoeding. Ryder begint in de vroege jaren twintig aan een geschiedenis studie in Oxford en maakt daar kennis met Sebastian Flyte en diens onafscheidelijke teddybeer Aloysius. Sebastian is de zeer charmante jongste zoon van de puissant rijke markies van Marchmain. Hij is het stralende middelpunt van een homoseksuele vriendenkring, die het goede leven leeft zonder veel te studeren.

Anthony Andrews en Jeremy Irons (vlnr) zijn Sebastian en Charles in Brideshead Revisited.

Groots en meeslepend

Charles Ryder vat een diepe liefde op voor Sebastian. Of dat een ouderwetse mannenvriendschap is of een homoseksuele relatie is niet helemaal duidelijk, maar moderne interpretaties gaan voor het laatste. In het eerste deel van het boek, getiteld ‘Et in Arcadia ego’ wordt Charles volledig en gelukzalig overrompeld door het luxueuze leven van Sebastian. Hij die eigenlijk nooit van het leven heeft genoten, doet dat nu wel. Het is die eerste dagen van hun vriendschap altijd zomer en ze drinken vanaf 12 uur champagne.

Als Charles in de vakantie somber thuiszit en subtiel geplaagd wordt door zijn onverschillige maar oergeestige vader, vraagt Sebastian, die licht gewond is geraakt, of Charles hem gezelschap wil komen houden in de familiewoning van de Flytes. Dat blijkt een immens kasteel, met een onafzienbare bibliotheek en een museale schilderijencollectie.

Het verval is al in het paradijs aanwezig

Brideshead Castle stelt Waugh in staat een liefdevol portret te schetsen van het lichtelijk absurde leven van de allerrijkste leden van de Engelse adel. Toen Brideshead Revisited verscheen, leken de grote Engelse landhuizen ten dode opgeschreven, maar in de naoorlogse welvaart werden ze een geliefd object van studie en bezoek, en tal van films en tv-series toonden vol genot hoe daar groots en meeslepend werd geleefd, ver van het dorre leven van het klootjesvolk.

Charles maakt intussen ook kennis met de rest van de familie Flyte. De markies woont niet thuis, maar in Venetië met zijn Italiaanse geliefde. Dat is aanleiding voor een schitterend beschreven bezoek van Charles en Sebastian aan die nog onbedorven stad. Sebastians moeder is de fanatieke rooms-katholieke gelovige in de familie. Zij is het die steeds koerst op de goddelijke genade, die altijd boven alles gaat maar haar familie er niet gelukkiger op maakt. Naast Sebastian is er nog een stijve maar fatsoenlijke oudere broer, een zuster Julia op wie Charles totaal verliefd wordt – al is het maar omdat zij een vrouwelijk pendant van Sebastian is – en een nog jongere zuster die met de goddelijke genade is geboren.

Jeremy Irons

In de spreuk Et in Arcadia ego schuilt meer dan alleen het zomerse geluk van dat eerste jaar van de vriendschap, zij suggereert dat ook de dood en het verval in het paradijselijke geluk al aanwezig zijn. En zo is het. Sebastian is een alcoholist in de dop en zijn persoonlijkheid verrafelt in de loop van het verhaal. Julia trouwt met een ambitieuze proleet, maar vindt ten slotte toch de liefde, let wel: de ongetrouwde liefde, met Charles. Aan het eind van de roman komt de ongelovige pa naar huis, en sterft daar, voorzien van de sacramenten. Sebastian eindigt in een klooster en Julia verbreekt de relatie met Charles omdat een verhouding zonder huwelijk niet te rijmen valt met de goddelijke genade.

Deze wonderlijke roman is vele jaren later wel de goddelijke genade van de media ten deel gevallen. De televisieserie die op basis van Brideshead is gemaakt, hoort zonder enige twijfel tot de vijf beste boekverfilmingen ooit. Jeremy Irons en Anthony Andrews zijn Charles en Sebastian tot in de perfectie. Castle Howard (zoek op) is de schitterende locatie voor Brideshead Castle.

Maar boven alles in deze verfilming torent de perfecte, ontroerende voice-over van Irons. Beter heb ik nooit gehoord. Wie nog eens volledig op wil gaan in nostalgisch verlangen naar lang vervlogen geluk, zou ik aanraden nog eens te kijken en te luisteren naar het eerste deel van de serie. Naar het schijnt is vrijwel de volledige tekst van de voice-over direct afkomstig uit het boek. Dat is inderdaad geweldig geschreven. Evelyn Waugh (1903-1966) had zich in 1930 bekeerd tot het rooms-katholicisme. Ik betwijfel of hij de goddelijke genade deelachtig is geworden.

Andrews en Irons met Diana Quick als Julia Flyte bij Castle Howard, Brideshead Castle in de televisieserie.